Polskie kazania. Dodatek III. Kazania z lat 1730 – 1772

Dodatek III zawiera Kazania wydane w latach 1730 – 1772. Rzeczywista data ich wygłoszenia może być wcześniejsza. Dodatek III jest integralnie związany z artykułem „Polskie kazania o czterech wielkich świętych dominikańskich: Dominiku Guzmanie, Jacku Odrowążu, Tomaszu z Akwinu i Wincentym Ferreriuszu”. Link.

 

Rostkowski Makary (? – 1749), dominikanin

Tytuł: „Zbior na wybor Panegiryczno kaznodzieyskich Pereł Honor Dawno od Troycy SSS. w Niebie a teraz od O. S. Benedykta XIII. na Ziemi Nayświętszey Maryi P. y Matki w Cudownym Iey Obrazie na S. Górze Rożancowey nad Podkamieniem pod czuyną strażą czułego Zakonu Kaznodzieyskiego Szczeniuka Roku 1727 Ukoronowaney […] Panu Jozefowi na Potoku […] Ofiarowany”

Wydanie: 1731 rok, Lwów.

Link do wersji online: https://polona.pl/preview/c346bc1d-4a44-40bc-ae10-ee6246635259

Dotyczy: św. Jacka Odrowąża.

O autorze:

Doktor teologii, profesor filozofii, lektor w ruskiej prowincji dominikańskiej, prowincjał w tejże prowincji.

O książce:

Książka jest zbiorem kazań związanych z uroczystością koronacji obrazu Matki Boskiej Podkamieńskiej. [1] Uroczystość miała miejsce 15 sierpnia 1727 roku w kościele i klasztorze dominikańskim w Podkamieniu. [2] Jest ona dedykowana Józefowi Potockiemu, [3] wielkiemu protektorowi dominikanów z ruskiej prowincji tego zakonu. Na uwagę zwraca również bardzo misternie wykonana rycina z herbem Pilawa – rodu Potockich. Wśród 16 kazań związanych z tym wydarzeniem jedno łączy koronację z postacią św. Jacka Odrowąża.

• Kazanie prowadzące Korony z Podkamienia na Górę.
• Królowa Koron, publiczną do Koron Inauguracją intronizowana.
• Najbezpieczniejsza Obrona Korony Polskiej w Ukoronowanej nieba Ziemi Królowej.
• Insygnia to jest Triumfalne Znaki przy Koronacji N. M. P.
• Dokumenty do Sprawiedliwej Inkoronacji N. M. P.
• Aplauz Solenny Dziedzicznej Korony Polskiej Królowej N. M. P.
• Kazanie w Niedzielę Między Oktawą koronacji N. M. P. w którą się Fest św. Jacka Patrona Królestwa Polskiego Zakonu Kaznodziejskiego Celebruje.
• Wyborny Królestwa Polskiego Honor, Czci i Sławie N. M. P. Dziedzicznym oddany Prawem.
• Zasługa Honoru. Honor to jest Koronacja N. M. P.
• Szacunek Duchowny dla Większej Apperencji i Koronacji.
• Honor Ukoronowanej Nieba i Ziemi Monarchini.
• W koronie Ukoronowanej w Podkamieniu Maryi Grzesznych i Cząstka i Korona.
• Gratulacja Solennej Inkoronacji N. M. P.
• Korona cudownymi Zwycięstwami Najświętszej Nieba i Ziemi Królowej zapracowana.
• Kazanie Panegiryczne przy Konkluzji Oktawy.
• Pełnia Jasności i chwały Najświętszej Nieba i Ziemi Królowej.

Wspomniane kazanie zostało wygłoszone w Podkamieniu w 1727 roku przez księdza Józefa Wielohorskiego. Tematem przewodnim jest oczywiście koronacja, ale z racji daty głoszenia kazania w jego treść zostały wplecione elementy związane ze św. Jackiem. Matka Boża przyjmując koronę wzięła na siebie również ciężar i odpowiedzialność za Polskę. Autor podkreśla, że tryumf Maryi nierozerwalnie związany jest z tryumfem Polskim. Z dygresji o imieniu św. Jacka dowiadujemy się, że Hiacynt to drogi kamień. W koronie polskiej jest to szlachetny kamień najjaśniej błyszczący. Kaznodzieja wielokrotnie podkreśla więź Maryi ze św. Jackiem podając liczne przykłady. Przypomina wydarzenia z oblężonego Kijowa, z którego Jacek uratował najświętszy Sakrament oraz alabastrową figurę Matki Bożej. Autor łączy koronację z faktem, że św. Jacek jest patronem Rzeczypospolitej. Nie jest to (przynajmniej dla mnie) jasny i łatwy w odbiorze tekst. Zdecydowanie jest w nim za dużo wtrąceń łacińskich, a sam język polski jest również trudny do zrozumienia dla współczesnych.

 

Kocieński Józef Ignacy z Biberszteynów herbu Rogala (? – ?), kanonik

Tytuł: „Jacek św. w Polsce itd., kazaniem panegirycznem ogłoszony. Lublin, 1737”

Wydanie: 1737 rok, Lublin.

Link do wersji online: brak

Dotyczy: św. Jacka Odrowąża.

O autorze:

Kocieński Józef Ignacy z Biberszteynów Rogala, kanonik katedralny przemyski i kamieniecki, uczony pisarz duchowny i kaznodzieja, żył w pierwszej połowie XVIII wieku. Z ubogich faktów wiadomo, że był kanonikiem kapituły przemyskiej już w 1735 roku. Z kolei na stronie [4] znajdujemy informację, że był on proboszczem parafii Świlcza w latach 1731 – 1760.

Najpłodniejszym był jednak podobno: Józef z Bihersteinów Rogala na Kociency Kocieński, bo aż dziewięć dowodów jego oratorskiej swady posiadamy od roku1729 do 1754. Widząc zaś, że stawał na kazalnicy w ważnych i uroczystych chwilach, jak np. przy poświęceniu katedry przemyskiej przez Fredrę w 1730, na pogrzebie tego biskupa w 1734, przy inwestyturze orderów kanonicznych w 1745 r. itp., należałoby wnosić: że był poczytanym za jednego z celniejszych mówców diecezji. [5]

O książce:

Brak szczegółowych informacji, nie ma wersji online.

 

Koczorowski Franciszek Michał Ignacy (1687 – 1743), jezuita

Tytuł: „Słonce Aquinatyczne Tomasz S. Doktor Anielski w Biegu życia swego, świat cały, a pozachodzie, Niebo, Oswiecaiące”

Wydanie: 1738 rok, kazania są z 1726, Kalisz.

Link do wersji online: https://polona.pl/preview/21915f11-6c0a-4ac1-be2c-cdf79d4a42ae

Dotyczy: św. Tomasza z Akwinu.

O autorze:

Franciszek Koczorowski herbu Rogala (ur. 1687, zm. 23 marca 1743) – polski jezuita, pisarz. Pochodził ze szlacheckiego rodu Koczorowskich, pieczętującego się herbem Rogala. Był synem Mikołaja Koczorowskiego i Teresy z domu Objezierskiej herbu Nałęcz z Objezierza. Był rektorem kolegium w Lublinie. [6] Ukończywszy teologię w Rzymie, uczył filozofii i teologii w Poznaniu. Rządził kolegiami krakowskim i lubelskim.

O książce:

Książka zawiera pięć kazań wygłoszonych w poznańskim kościele ojców dominikanów przez jezuitę – Franciszka Koczorowskiego. Pierwsze z kazań zatytułowane: „O urodzeniu i młodości św. Tomasza Anielskiego Doktora” pochodzi z 7 marca 1726 roku. Drugie kazanie: „O Południowej jasności Nauki i Mądrości św. Tomasza Anielskiego Doktora” pochodzi z 1728 roku. Trzecie kazanie o tytule: „Jako Tomasz Święty Doktor Anielski Jasnością Nauki swojej wszystkie Herezje zgasił” jest z 1730 roku. Czwarte kazanie pt.: „O Świętym Zakonnym cieniu i o Świętym Tomasza zejściu” zostało wygłoszone również w Poznaniu w 1732 roku. W końcu piąte kazanie „O Chwale i jasności Niebieskiej Anielskiego Doktora Tomasza Świętego” jest z 1733 roku. Książka prezentuje zatem pięć kazań o św. Tomaszu z Akwinu wygłoszonych na przestrzeni 1726 – 1733 w poznańskim kościele OO. Dominikanów. Jest to wyjątkowe dzieło w całości poświęcone jednemu świętemu dominikańskiemu. Autor w logiczny, spójny i ciekawy sposób prowadzi nas przez życie św. Tomasza umiejętnie wplatając cuda i wydarzenia w określony zamysł kaznodziejski. Kazania, choć mogą być głoszone oddzielnie to razem stanowią spójną całość. Podkreśla to zresztą autor w kazaniu piątym. Życie i dzieło św. Tomasza jaśniało na wszystkie cztery strony świata. W pierwszym kazaniu dotyczyło ono wschodu, drugim południa, trzecim północy i w końcu czwartym zachodu. Strony świata są tu użyte metaforycznie aby ukazać różne etapy życia i działalności św. Tomasza z Akwinu. W piątym kazaniu podsumowującym spuściznę św. Tomasza, kaznodzieja stwierdza, że po śmierci światło Tomasza z Akwinu nie zgasło. Pozostał on na wieki „lux Caeli” czyli światłością Nieba. Gorąco polecam lekturę tych kazań szczególnie osobom, które znają życiorys św. Tomasza. Docenią wtedy zamysł kaznodziei, aby poprzez pięć kazań ukazać zarówno postać św. Tomasza, jego dzieło, cuda i bogatą i nieprzemijającą spuściznę.

 

Grabowski Manswet (17xx – 1757), bernardyn

Tytuł: „Charakter Panski, Niesmiertelną Chwałę SS. Panskich Reprezentujący, Herbowną Literą Abdank, Jasnie Wielmoznego Imci Pana Stefana Wyhowskiego […] Wypisany […]”

Wydanie: 1739 rok, Poznań.

Link do wersji online: https://polona.pl/preview/6bb84e5d-7e21-4f36-81ca-1f03a7a11288

Dotyczy: św. Dominika.

O autorze:

Manswet Grabowski, historyk Kościoła, data urodzenia i wstąpienia do zakonu nieznana, był kaznodzieją w Piotrkowie Trybunalskim, gwardianem w Kaliszu (1733 r.), uczestniczył w kapitule generalnej w Valladolid w zastępstwie chorego prowincjała (1740 r.), definitorem prowincji, gwardianem we Wschowie, prowincjałem Wielkopolskiej Prowincji w latach 1743 – 1746, gwardianem w Poznaniu w latach 1753 – 1756. Pełniąc te funkcje administracyjne równocześnie do około 1751 roku był kronikarzem i archiwistą prowincjalnym. Jako chronolog w latach 1728 – 1750 kontynuował Annales Polono-Seraphici… pisaną z perspektywy wielkopolskiej kroniki bernardynów polskich Jana Kamińskiego. Jako gwardian w konwencie w Poznaniu uporządkował tamtejsze archiwum i wyremontował klasztorny kościół pw. św. Anny. Grabowski należał do grupy najwięcej publikujących kaznodziejów. Wydał w sumie sześć zbiorów kazań niedzielnych i świątecznych. Zmarł w czasie wizytacji prowincji litewskiej 1 stycznia 1757 roku w Cytowianach i tam został pochowany.

Z ciekawostek należy nadmienić, że ojciec Manswet Grabowski był najprawdopodobniej autorem programu i polichromii w kościele p.w. św. Józefa Oblubieńca we Wschowie. Na jednej z nich kazał się nawet sportretować w bernardyńskim habicie, gdzie otrzymuje od samego św. Józefa słynną książeczkę „Joseph–Buch” jako źródło natchnienia, inspirację i polecenie działania. Informacje czerpałem z źródeł podanych w przypisie. [29]

O książce:

Zbiór kazań dedykowany jest Stafanowi Wyhowskiemu herbu Abdank, staroście niechorowskiemu, fundatorowi konwentu piotrkowskiego ojców franciszkanów obserwantów. Książkę zdobi herb rodu Wyhowskich. Po tradycyjnym wstępie z podziękowaniami dla fundatora klasztoru następują kazania zgodnie z kalendarzem liturgicznym. Na stronie 132 autor zamieszcza kazanie na św. Dominika. Kaznodzieja wielokrotnie zestawia postać św. Dominika ze św. Franciszkiem, podkreślając, że po śmierci obaj wielcy ojcowie zakonów dominikańskich i franciszkańskich byli widziani razem. Można wręcz powiedzieć czytając treść kazania, że jest to kazanie od dwojgu wielkich patriarchach – św. Dominiku i św. Franciszku. Autor używa często zwrotu: „filadelficzny” w stosunku do obu świętych co oznaczało braterską miłość i wspólnotę. Ta wspólnota podkreślona jest wielokrotnie w kazaniu: „póki wieki będą wiekami, póty będą na ziemi i w Niebie, Synowie Franciszka Świętego, trzymali filadelfią z Dominikaninami, co i probuię”.

 

Majewski Jacek (? – ?), dominikanin

Tytuł: „Kamień Polski francuską ukoronowany Lilią. Niewzruszony wszelkiego szczęscia nadziei fundament S. Jacek Odrowąż Polak, Zakonu kaznodzieyskiego Oyczyzny swoiey y W. X. Litewskiego Pryncypalny Patron z Rochem Królestwa Francuskiego Ozdobą doznanym y osobliwym od morowego powietrza obrońcą w dzień uroczystości swoiey d. 15 Września razem przypadaiący. Podczas solenney coroczney z miasta J. K. Mci Sandomierza z obrazem S. Rocha od kościoła S. Jakuba Apostoła Processyi w kazaniu odwieczornym w tymże kosciele OO. Dominikanów przez iednego tegoż Institutum, Hyacentowego Imienia Pastyrza Oczom, Sercu i Affektom, nabożnych do obydwu SS. Patronów, Dewotom za Cel wystawiony. Na troistych górach przy Oyczystych grobach Wielm. Nayprzewielebnieyszego Jmci Xiędza Stanisława Lipskiego Przeswietney Kollegiaty Sandomirskiey Proboszcza etc. etc. Osobliwego kaznodzieysk. Zakonu Dobrach lokowany Roku od szczęsliwey węgielnego kamienia Chrystusa Liliowym”.

Wydanie: 1740 rok, wygłoszone w 1739 roku.

Link do wersji online: brak

Dotyczy: św. Jacka Odrowąża.

O autorze:

Jacek Majewski jest postacią dość tajemniczą. Wiadomo, że nosił tytuł profesora teologii i filozofii. Mieszkał w Lublinie i Sandomierzu. Był także znanym kaznodzieją. Znał biegle łacinę oraz język włoski.

Ze znanych i dostępnych pism Jacka Majewskiego należy wskazać: „Pustynia w ray zamieniona nieodmienną przy odmianie y alteracyi czasow wiosną kwitnąca […] Matka Nayświętsza Marya w maleńkim papierowym portrecie swoim przy Krasnobrodzie w puszczy tomaszowskiey cudownie objawionym”, z 1753 roku. Dzięki Jackowi Majewskiemu to mało znane sanktuarium zyskało opracowanie historyczne i sławę. Jest to najważniejsze i najsłynniejsze dziś dzieł ojca Majewskiego, cytowane w licznych współczesnych opracowaniach o sanktuarium w Krasnobrodzie. [7]

O książce:

Brak szczegółowych informacji, nie ma wersji online.

W 1740 ukazało się drukiem kazanie Jacka Majewskiego OP dedykowane Lipskiemu, które zostało wygłoszone 15 IX 1739 w kościele św. Jakuba z okazji procesji z obrazem św. Rocha, noszące tytuł „Kamień polski francuską, ukoronowany lilią …”. [8]

 

Wysocki Samuel (1706 – 1771), pijar

Tytuł: „Chwała Chwalebnego w Swiętych swoich Boga, y Swiętych w Bogu uwielbionych, Kazaniami na wszystkie w Roku całym dni Swięte, y niektore Akty publiczne po rożnych Katedrach Chrześciańskiey dla naśladowania Pobożnośći Ogłoszona. J. W. Jmci Panu P. Jerzemu Augvstowi S. P. R. Hrabi z Wielkich Kończyc, y Ossownicy Wandalinowi Mniszchowi Marszałkowi Nadwornemu Koronnemu, Sanockiemu, Lubaczowskiemu, Grudziądzkiemu etc. Starośćie S. Jędrzeia”

Wydanie: 1747 rok, Warszawa.

Link do wersji online: https://polona.pl/preview/bdbb71cb-f9fd-4ba8-9160-1a9cc1d10cfa

Dotyczy: św. Wincentego Ferreriusza.

O autorze:

Samuel od św. Floriana Sebastian Wysocki, urodzony we wsi Wysoka w Sandomierskiem 20 stycznia 1706 r., wstąpił do pijarów w r. 1724. Studiował w pijarskim kolegium w Lubieszowie. Uczył w szkołach pijarskich (1728 – 1736). Głosił Słowo Boże w kościele pijarów w Warszawie (1733 – 1734), w kolegiacie w Łowiczu (1734 – 1735), ponownie w Warszawie (1737 – 1740) i w kościele pijarów w Krakowie (1740 – 1742). Był kaznodzieją katedry krakowskiej (1743 – 1745). Głosił kazania w czasie wielkiego postu w kościele Mariackim (1742 – 1745). Był też kaznodzieją wielkopostnym w kościele pijarów w Warszawie (1749 – 1750). Pełnił odpowiedzialne funkcje zakonne: był sekretarzem prowincji w Górze (1746), konsultorem prowincji polskiej w Wieluniu (1746 – 1748), asystentem prowincji polskiej w Warszawie (1749 – 1751), rektorem kolegium pijarów w Warszawie (1752 – 1754) i asystentem generalnym pijarów w Rzymie (1755 – 1758). Zmarł 1 marca 1771 r. w Warszawie. [9] Samuel Wysocki jest autorem podręcznika z dziedziny teorii wymowy. „Orator polonus”, Warszawa 1740 r.

O książce:

Zbiór kazań, których autorem jest Samuel Wysocki poświęcony jest Jerzemu Augustowi Wandalowi Mniszchowi (1715 – 1778), marszałkowi nadwornemu koronnemu i kasztelanowi krakowskiemu. Książka rozpoczyna się od wiersza wychwalającego ród Mniszchów z wymienianymi jego najznamienitszymi przedstawicielami. Dalsza część książki jest już typowa dla zbioru kazań na cały rok. Układ kazań odpowiada kalendarzowi liturgicznemu nie zaś chronologii wygłaszanych kazań. Kazania pochodzą z lat 1733 – 1446. W przeciwieństwie do podobnych opracowań kazań na cały rok, w tym wypadku mamy bogatszy opis treści kazania, datę jego wygłoszenia oraz miejsce. Są to unikalne informacje pokazujące zarówno skalę, zapotrzebowanie i tematykę kazań głoszonych w różnych kościołach na terenie Rzeczypospolitej na przestrzeni kilkunastu lat. Z tego powodu zdecydowałem się podać tytuły tych kazań w niniejszym opracowaniu.

• Kazanie, Na Nowy Rok w Katedrze Krakowskiej, Roku 1742.
• Kazanie II, Na Nowy Rok w Katedrze Krakowskiej, Roku 1745.
• Kazanie, Na święto SS. Trzech Królów, w Katedrze Krakowskiej, Roku 1745.
• Kazanie II, Na święto Trzech Królów, w Katedrze Krakowskiej, Roku 1740.
• Kazanie, Na św. Agnieszkę, w Kościele Warszawskim, SS. Pryma i Felicjana, Roku 1739.
• Kazanie, Na Świętego Franciszka Salezjusza, Fundatora Zakonu Nawiedzenia Panny Maryi, w Kościele PP. Wizytek Kraków, Roku 1745.
• Kazanie, Na Uroczystość Oczyszczenia i Ofiarowania N.P. Maryi, z Prymicjami Kapłańskimi, w Kościele Warszawskim, WW. OO. Dominikanów, Roku 1734.
• Kazanie, Na Święto Świętego Macieja Apostoła, w Katedrze Krakowskiej Roku Pańskiego, Roku 1745.
• Kazanie, Na Święto Świętego Kazimierze Patrona Królestwa Polskiego, w Kościele OO. Reformatów Krakowskich, Roku 1745.
• Kazanie, Na Święto Opieki Józefa Świętego, przy Konkluzji Czterdziestogodzinnego Nabożeństwa, w Kościele OO. Karmelitów Bosych u świętego Michała w Krakowie, Roku 1745.
• Kazanie, Na święto Zwiastowania N.P. Maryi, w dzień Piątkowy z Odpustem do Serca Jezusowego przyłączony, w Kościele Warszawskim Świętych Pryma i Felicjana, Roku 1740.
• Kazanie, Na Wielki Czwartek w Katedrze Krakowskiej, Roku 1744.
• Kazanie, Na Niedzielę Wielkanocną, w Katedrze Krakowskiej, Roku 1744.
• Kazanie, Na Poniedziałek Wielkanocny, w Katedrze Krakowskiej, Roku 1741.
• Kazanie, Na Wtorek Wielkanocny, w Katedrze Krakowskiej, Roku 1745.
• Kazanie, Na dzień Świętego Wincentego Ferreriusza, miane w Kościele WW. OO. Dominikanów Krakowskich.
• Kazanie, Na Święto św. Wojciecha Arcybiskupa Gnieźnieńskiego, Patrona Korony Polskiej, miane w Kościele pod imieniem jego in circulo, w Krakowie, Roku 1745.
• Kazanie, Na uroczystość Świętego Jerzego, w Kościele Warszawskim, XX Kanoników Regularnych, Roku 1738.
• Kazanie, Na świętych Filipa i Jakuba Apostołów, w Katedrze krakowskiej, Roku 1744.
• Kazanie, Na Uroczystość Znalezienia Krzyża świętego, w Kościele Warszawskim XX Misjonarzów, Roku 1740.
• Kazanie, Na Święto Najświętszej Maryi Panny Łaskawej, W Kościele Warszawskim Świętych Pryma i Felicjana, Roku 1740.
• Kazanie, Na Święto Stanisława Świętego Biskupa i Męczennika Patrona Korony Polskiej, w Warszawie w Kościele Świętych Pryma i Felicjana, Roku 1739.
• Kazanie, Na Święto Nepomucena Świętego, w Kościele Świętego Wojciecha in circulo w Krakowie, Roku 1745.
• Kazanie, Na Święto Felixa Świętego, przy zaczęciu Czterdziestogodzinnego Nabożeństwa, w Kościele WW. OO. Kapucynów Warszawskich, Roku 1737.
• Kazanie, Podczas Czterdziestogodzinnego Nabożeństwa, po Święcie Felixa Świętego w Krakowie w Kościele WW. OO. Kapucynów, Roku 1745.
• Kazanie, Na Wniebowstąpienie Pańskie, w Radomiu podczas Trybunału Koronnego, Roku 1743.
• Kazanie, Na Dzień św. Antoniego z Padwy w Kościele Radomskim WW. OO. Bernardynów, Roku 1743.
• Kazanie, Na Niedzielę świąteczną, w Radomiu.
• Kazanie, Na Poniedziałek Świąteczny.
• Kazanie, Na Wtorek Świąteczny.
• Kazanie, Na Święto Trójcy świętej w Kościele WW. Panien Benedyktynek Radomskich.
• Kazanie, Na Boże Ciało w Katedrze krakowskiej, Roku 1743.
• Kazanie, Na Święto Serca Jezusowego, przy Profesji Panny Zakonnej w Kościele WW. PP. Wizytek Krakowskich, Roku 1745.
• Kazanie, Na Święto Serca Jezusowego, w Kościele WW. PP. Wizytek Krakowskich, Roku 1744.
• Kazanie, Na Święto Świętego Jana Chrzciciela w Kościele pod Jego Tytułem WW. Panien Prezentek Krakowskich, Roku 1744.
• Kazanie, Na Święto Świętych Piotra i Pawła Apostołów, w Katedrze Krakowskiej, Roku 1745.
• Kazanie, Na święto Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny, w Kościele WW. OO. Karmelitów Krakowskich na Piasku, Roku 1744.
• Kazanie, Na uroczystość św. Małgorzaty Panny i Męczenniczki w Kościele Warszawskim SS. Pryma i Felicjana, Roku 1740.
• Kazanie, Na święto Świętej Maryi Magdaleny, w Katedrze Krakowskiej, Roku 1745.
• Kazanie, Na święto św. Wincentego a Paulo XX Misjonarzów Fundatora w Krakowie, Roku 1744.
• Kazanie, Święto świętego Jakuba Apostoła w Katedrze krakowskiej, Roku 1744.
• Kazanie, Na Dzień świętej Anny, na Prymiacjach W.J.X Wojciecha Suffczyńskiego Kanonika Katedralnego Płockiego, Miane Roku 1740.
• Kazanie, Na święto Świętego Ignacego Fundatora Societatis Jesu, miane w Kościele u XX. Jezuitów w Krakowie Roku 1744. u św. Barbary.
• Kazanie, Na uroczystość Świętego Ignacego Fundatora Societatis Jesu, w Krakowie w Kościele świętego Piotra, Roku 1745.
• Kazanie, Na uroczystość Wawrzyńca świętego Męczennika, w Kolegiacie Łowickiej, Roku 1734.
• Kazanie, Między Oktawą Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, podczas czterdziestogodzinnego Nabożeństwa, w Krakowie w Kościele Panny Maryi in Circulo.
• Kazanie, Na święto Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny przy powtórnych Prymicjach Księdza Cypriana od św. Wawrzyńca Scholarum Piarum; Exprowicjała, podczas Kapituły Prowincjalnej w Kolegiacie Łowickiej, Roku 1741.
• Kazanie, Na święto Świętego Bartłomieja w Katedrze Krakowskiej, Roku 1742.
• Kazanie, Na Uroczystość Narodzenia Najświętszej Maryi Panny, w Kościele WW. Panien Bernardynek Warszawskich, Roku 1746.
• Kazanie, w Dzień Imienia Maryi, przy ekspozycji pierwszy raz Relikwii włosów Matki Boskiej, Relikwii św. Elżbiety, św. Wiktorii, św. Sebastiana, św. Kajetana, św. Wojciecha, św. Wincentego Ferreriusza, św. Antoniego Padewskiego, św. Alexego, św. Maryi Egipcjanki, św. Rozalii Pustelnicy, świętych Aurelego Guadencjusza, Placyda, MM: SS. Aurelii, Juta i Pij MM. Miane w rynku Krakowskim w Kościele Świętego Wojciecha, Roku 1742.
• Kazanie, Na Podwyższenie Krzyża świętego miane w Mogile, u WW. OO. Cystersów, Roku 1742.
• Kazanie, Na Uroczystość św. Mateusza Apostoła w Kolegiacie Łowickiej, roku 1734.
• Kazanie, Na Święto Świętego Michała Archanioła, w Kościele Warszawskim Scholarum Piarum; przed Najświętszą z Austriaków Marią Józefą Królową Polską miane, 1746
• Kazanie, Na Konkluzji Oktawy Różańcowej przypadającej razem z Poświęceniem Kościoła, w Krakowie u WW. OO. Dominikanów, Roku 1746.
• Kazanie, Na Uroczystość Różańca Najświętszej Maryi Panny, w kościele WW. OO. Dominikanów Warszawskich, Roku 1746.
• Kazanie, Na Święto św. Franciszka Serafickiego miane u WW. OO. Franciszkanów Krakowskich, Roku 1742.
• Kazanie, Na Święto Świętego Piotra z Alkantary, u WW. OO. Reformatów w Solcu, Roku 1743.
• Kazanie, Na święto SS. Szymona i Judy Apostołów w Katedrze Krakowskiej pierwszy raz miane, Roku 1741.
• Kazanie, Na święto Wszystkich Świętych, w Katedrze Krakowskiej, Roku 1744.
• Kazanie, W Oktawę Dnia Zadusznego, podczas Solennych Exekwii za Zmarłych Braci i Siostry Bractwa Miłosiernego Zbawiciela. Miane w Krakowie w Kościele Archiprezbiterialnym in Circulo, Roku1744.
• Kazanie, Na Uroczystość Świętego Marcina Biskupa, w Kościele Warszawskim WW. OO. Augustynianów, Roku 1746.
• Kazanie, Na Uroczystość Świętego Jana od Krzyża, w Kościele Warszawskim WW. OO. Karmelitów Bosych, Roku 1738.
• Kazanie, Na Dzień Ofiarowania Najświętszej Maryi Panny i odnowienia ślubów Zakonnych w Kościele WW. PP. Wizytek Warszawskich, Roku 1746.
• Kazanie, Na Uroczystość świętej Katarzyny Panny i Męczennicy, w Łowiczu w Kościele św. Wojciecha, Roku1735.
• Kazanie, Na Święto Świętego Andrzeja Apostoła, w Katedrze Krakowskiej miane, Roku 1741.
• Kazanie, Na Uroczystość Świętego Mikołaja w Kościele naszym Warszawskim, Roku 1734.
• Kazanie, Na Konkluzji Oktawy Niepokalanego Maryi Poczęcia, miane w Przasnyszy w Kościele WW. OO. Bernardynów, Roku 1734.
• Kazanie, Na święto świętego Tomasza Apostoła, w Katedrze Krakowskiej miane, Roku 1741.
• Kazanie, Na święto Bożego Narodzenia w Warszawskim Kościele SS Pryma i Felicjana, Scholarum Piarum, Roku 1739.
• Kazanie, Na Dzień świętego Szczepana Pierwszego Męczennika, w Katedrze Krakowskiej, Roku 1741.
• Kazanie, Na Świętego Szczepana pierwszego Męczennika, w Katedrze krakowskiej, Roku 1744.
• Kazanie, Na Dzień świętego Jana Ewangelisty z okazji przyłączonego Święta tego do Serca Jezusowego, w Kościele Panien Wizytek w Krakowie, Roku 1741.
• Kazanie, Na Dzień SS. Młodzianków i oraz szczęśliwego w Bogu zejścia S. Franciszka de Sales PP. Nawiedzenie Maryi Fundatora. W Kościele Warszawskim tychże PP. Wizytek, Roku 1733.
• Kazanie, Na niedziele XV. Po Świętach. Przy Poświęcaniu Kościoła OO. Bernardynów w Józefowie in magno concursu Senatorów, Ministrów, Roku 1743.
• Kazanie, Na Dzień Uroczystego podziękowania Panu Bogu za ugaszenie gwałtownego pożaru, przez przyczynę Świętego Floriana, w Kościele Kolegiackim Św. Floriana, miane w Krakowie w Poniedziałek Przewodni na Wotywie solenny, Roku 1744.
• Kazanie, Na Niedzielę trzecią po Wielkiejnocy podczas Solennego Aktu Obłuczyn WJMści Panny Włyński, Siostrzenicy rodzonej J.O.Xcia JMści Kardynała Lipskiego, w Kościele WW. PP. Wizytek Krakowskich, Roku 1745
• Kazanie, Na niedzielę IV. Po Świętach, Podczas obłóczyn JeyMci Panny Magdaleny Stadnicki Podczaszanki Sanockiej, w Kościele WW. PP. Wizytek Krakowskich, Roku 1744.
• Kazanie, Na Niedzielę ostatnią po Świętach, z okazji bliskiego powietrza i inszych plag Boskich, w Katedrza Krakowskiej, Roku 1742. na Wotywie miane.
• Kazanie, Na Niedzielę IV. po Wielkanocy, w katedrze Krakowskiej przed wyjazdem do Wschowy na Senatus ConsiliumO.Xcia JMci Jana Lipskiego Kardynała, biskupa Krakowskiego; JMci Pana Potockiego Wojewody Poznańskiego Hetmana Koronnego, JMci Pana Mniszcha Marszałka W.K. potym Kasztelana Krakowskiego i innych Senatorów, Roku 1742.
• Kazanie, Na Pogrzebie J.W. z Branickich Tarłowy Wojewodziny Sandomierskiej, miane w Opolu, Roku 1746 Dnia 4 Sierpnia.

W większości kazań autor dokonuje podsumowania w podrozdziale „Konkluzya z Reflexyą”. Zbiór kazań dopełniają kazania dodatkowe (okolicznościowe, pogrzebowe, dziękczynne, itp.), które są podane w w/w liście. Kazanie „Na dzień świętego Wincentego Ferreriusza, miane w Kościele WW. OO. Dominikanów Krakowskich” nie jest niestety datowane i zamieszczone jest na 102-iej stronie. Z tytułu wynika jednak, że było ono głoszone u krakowskich dominikanów.

Z racji tego, że św. Wincenty Ferreriusz nieczęsto jest bohaterem polskich kazań przyjrzyjmy się bliżej treści kazania. Kazanie rozpoczyna się od zdania z Ewangelii św. Mateusza: „Tak niech jaśnieje światło wasze przed ludźmi, żeby widzieli uczynki wasze dobre”. Światłem jest zakon dominikański, a wśród dominikanów na szczególną uwagę zasługuje solenizant – św. Wincenty Ferreriusz. Choć sam jaśniał światłem talentów i łask udzielonych od Boga udzielał tego daru innym poprzez cuda, głoszenie Ewangelii, tłumaczenie jej i nawracanie ludzi. Ferreriusz w ustach kaznodziei był niczym pochodnia w mistycznym lichtarzu, luminarz pełen ognia nieostygłej miłości do Boga i pełen światła nauki. Gorzał światłem wiary, a przy tym potrafił objaśniać trudne prawdy wiary prostym ludziom bez wykształcenia, a nawet dzieciom. W swoim życiu był równocześnie skromny, cierpliwy i wstrzemięźliwy. Wspominając o cudach jakie czynił św. Wincenty kaznodzieja przywołuje słynny cud w Morelli tymi oto słowy: „cud to jest w ciało obumarłe ducha życia wracać, czynił to nie raz, nie pięć, nie jednemu, nie dziesięciu Wincenty, jak świadczy Bulla Canonizationis …, ale na sztuki zrąbane, upieczone, posiekane na bigos, ugotowane, nasolone ciało na pierwszą położyć formę, tchnąć w nie duszę żywą, to się zda nad cud, a przecię własny Wincentemu cud jest …”. W dalszej części kazania autor wylicza ilu niewiernych nawróciło się dzięki nauce i kazaniom świętego Wincentego. Kazanie kończy podsumowanie, w którym autor stwierdza: „ile łask, darów, talentów od Boga macie Katolicy, tyle świateł, tymi światłami i samym nam jaśnieć i drugich objaśniać potrzeba”. Podsumowanie zawiera także odniesienia do współczesnej kondycji ojczyzny, ale nie chcąc dokonywać streszczenia zachęcam do samodzielnej lektury. Kaznodzieja wymienia takie cnoty jak honor, siłę i dowagę, rozsądek, sprawiedliwość i apeluje aby podobnie jak z darami jakie otrzymał św. Wincenty – dzielić się nimi z innymi. Warto wspomnieć również tym, że kaznodzieja na końcu podsumowania wspomina działającą u dominikanów „Archi – Konfraternię Różańcową”, której jak rozumiemy z treści kazania patronem jest św. Wincenty Ferreriusz. Jest to być może jakiś drobny przyczynek do badań historii krakowskiej dominikańskiej wspólnoty różańcowej.
Podsumowując kazanie nie jest zbyt długie, ma jasną konstrukcję i obraca się wokół dobrze nakreślonego i popartego przykładami tematu.
Warto zwrócić również uwagę na znajdujące się w tym zbiorze kazanie „W dzień Imienia Maryi, przy ekspozycji pierwszy raz Relikwii włosów Matki Boskiej …” z 1742 roku, w którym wśród wielu relikwii wymienione są relikwie św. Wincentego Ferreriusza. Może to być cenny wkład w badanie kultu tego świętego oraz historię jego relikwii w Rzeczypospolitej.

 

Gruszecki Hieronim (1709 – 1764), franciszkanin

Tytuł: „Cel Sapiezynskiey Strzały, Boga Chwała, Swiętych Honor, Ludzki pożytek, Przy corocznym życzliwey propensyi popisie, Upatrzony Albo Kazania Na Swięta różne …”

Wydanie: 1748 rok, Poznań.

Link do wersji online: https://polona.pl/preview/800fb1df-c87a-4616-a9d3-a0256d428b81

Dotyczy: św. Tomasza z Akwinu.

O autorze:

Hieronim Kazimierz Gruszecki h. Lubicz, kaznodzieja w Krakowie i Poznaniu. Informacje o Hieronimie Gruszeckim zawiera „Słownik polskich pisarzy franciszkańskich”, red. H. E. Wyczawski, Warszawa 1981, s. 162–163. [10] Zmarł w Śremie 25 kwietnia1764 roku, gdzie przebywał w klasztorze franciszkanów konwentualnych. Wzmiankowany jako eksprowincjał i gwardian 1752 r. w klasztorze w Śremie oraz w parafii pw. św. Andrzeja Apostoła w Komornikach jako eksprowincjał i komisarz.

O książce:

Książka poświęcona jest rodzinie Sapiehów. Dedykacja z pierwszej strony wymienia Piotra Pawła Sapiehę, wojewodę smoleńskiego, jednak na kolejnych stronach autor dedykuje swoje dzieło całemu rodowi Sapiehów, wymieniając ich członków („Teatrum Sapieżyńskiej Sławy”) z podziałem na:

• Biskupów,
• Wojewodów,
• Kasztelanów,
• Ministrów, Senatorów, Krzesłowych,
• Dygnitarzy i Urzędników stanu rycerskiego,
• A nawet skoligacone z Sapiehami rodziny,
• Posłów.

Wstęp do książki zdobi grafika z herbem rodu Sapiehów. Tradycyjnie w przypadku całych zbiorów kazań prezentuję tytuły wszystkich kazań zawartych w powyższej publikacji, wraz z dodatkowymi informacjami gdzie było głoszone dane kazanie. Tym co wyróżnia ten zbiór kazań jest fakt, ze były one głoszone w bardzo wielu różnych kościołach rozsianych po całej Polsce.

• Na Świętą Trójcę.
  Gostyń.
• Na Oktawę Bożego Ciała.
  Warszawa u Panien Sakramentek.
• Na Przemienienie Pańskie.
  Warszawa u OO. Kapucynów.
• Na pierwszej Pasji w I Niedziele postu.
  Warszawa u OO. Franciszkanów.
• W II Niedzielę.
  Warszawa u Panny Maryi.
• W III Niedzielę.
• W IV Niedzielę.
• W V Niedzielę.
• W Niedzielę Kwietniową.
• Na Niepokalanie Poczętą Najświętszą Maryję Pannę.
  Warszawa u OO. Franciszkanów.
• Na Dzień Oczekiwania N. M. P. Narodzenia Pańskiego.
  Brzostków.
• Na fest Szkaplerza Najświętszej Maryi Panny.
  Śrem u OO. Franciszkanów.
• Na św. Józef.
  Borek Stary.
• Na Dzień świętych Piotra i Pawła.
  Wieluń (przy imieninach Piotra Sapiehy wojewody smoleńskiego).
• Na św. Szczepan.
  Brzostków.
• Na św. Wawrzyniec.
  Wola pod Warszawą.
• Na św. Walenty.
  Warszawa u OO. Paulinów.
• Na św. Jana Nepomucena.
• Na św. Marcin.
  Warszawa u OO. Augustynianów.
• Na św. Franciszek.
  Poznań u OO. Franciszkanów.
• Na wyrażenie Ran św. Ojca Franciszka.
  Warszawa u OO. Franciszkanów.
• Na św. Kazimierz.
  Warszawa u Panien Sakramentek.
• Na św. Tomasz z Akwinu.
  Warszawa u OO. Dominikanów.
• Na św. Andrzej z Awellinu.
  Warszawa u XX Teatynów.
• Na św. Roch.
  Kraków, kościół szpitalny św. Rocha.
• Na św. Katarzynę.
  Kazimierz pod Krakowem u OO. Augustianów.
• Na św. Barbarę.
  Warszawa u Panny Maryi.
• Na św. Teresę.
  Kraków u OO. Karmelitów Bosych.
• Na Marię Magdalenę.
  Warszawa u OO. Dominikanów.
• Na św. Brygidę.
  Warszawa u Panien Brygitek.
• Na Centurję.
  Warszawa u OO. Dominikanów
• Na Zaduszny Dzień.
  Warszawa u OO. Franciszkanów.

Kazanie XXIV poświęcone św. Tomaszowi z Akwinu rozpoczyna się na stronie 320. Zostało ono wygłoszone w kościele w Warszawie u ojców Dominikanów obserwantów. Zawiera ono dodatkowy opis: „Tomasz z Akwinu, w ludzkim ciele Anielskie subiektum”. Punktem wyjścia dla kazania jest fragment z Ewangelii św. Mateusza: „A ktoby czynił i nauczał, ten będzie zwan wielkim w Królestwie Niebieskim”. Kazanie nie jest zbyt oryginalne. Na pewno zwraca uwagę fragment gdzie kaznodzieja przywołuje symbole: lwa, orła, człowieka i wołu. Są one symbolami czterech ewangelistów. Św. Tomasz z Akwinu zwany wołem okazał się jednak lwem gdy odważnie odrzucił pokusy nasłanej do niego nierządnicy, pokazał się jako orzeł w „bystrej wielkich rzeczy ciekawości”, człowiekiem w ciele rozumnym i uporządkowanym oraz oczywiście wołem kiedy dobrowolnie wstąpił do zakonu. Inne cechy wołu charakteryzujące św. Tomasza, które przywołuje kaznodzieja to: pracowitość „jak wół”, pokora, oddanie i skromność.

 

Ignacy Kanty Herka (1704 – 1744), jezuita, profesor

Tytuł: „Zebranie prac Kaznodźieyskich, Jegomośći Xiędzá świętey pamięći M. Ignacego Kantego Herki, w Przesławney Akademii Krákowskiey filozofii Doktora, y ieyże Królewskiego Professora, Kollegi Większego, Kaznodziei Katedralnego Krákowskiego, Kollegiaty Swiętey Anny Krákowskiey Kánoniká, Plebana Gajowskiego, po śmierci iego uczynione, y ná Części dwie, przez miesiące roku rozłożone, á Wielkiemu Imieniowi y Honorowi, Jaśnie Wielmożnego Jegomości Pana, Stefana na Zakliczynie Jordana, Woiewodzica Bracławskiego, od Rodzonego Brata swiętey pamięći Autora X. M. Klemensa Stanisława Kostki Herki, Oboyga Prawá Professorá, Kánoniká WW. SS. Kráko: Kustoszá Bobowskiego, Plebana Drogińskiego, Konsystorza Generalnego Poznańskiego Assessorá, Synodalnego Examinatorá y Xiąg Censorá, na ten czas Akádemii Poznańskiey Rektora, dedykowane. Część I. Roku Pańskiego 1749. dnia 26 Grudniá”

Wydanie: 1749 rok, Poznań.

Link do wersji online: https://www.google.pl/books/edition/Zebranie_prac_Kaznod%C5%BAieyskich_Jegomo%C5%9B/JHRlAAAAcAAJ?hl=pl&gbpv=0

(zawiera dwa tomy)

Dotyczy: św. Jacka Odrowąża i św. Tomasza z Akwinu.

O autorze:

Ignacy Kanty Herka (1704 – 1744) krakowski profesor retoryki. Zostawił żałobne panegiryki na pochwałę Augusta II, papieża Benedykta XIII, prymasa Teodora Potockiego. Już pośmiertnie wydano dwa zbiory jego kazań pt. Zebranie prac kaznodziejskich (Poznań 1749) i Pamiątka kaznodziejskiej pracy (Poznań 1751). Zmarł 18 kwietnia 1744 roku. [11]

O książce:

Książka podzielona na dwa tomy została wydana pośmiertnie. Dedykowana jest Stefanowi Jordanowi wojewodzie bracławskiemu, a początek publikacji zdobi grafika prezentująca herb rodu Jordanów. [12] Książka została wydana pośmiertnie przez młodszego brata – Klemensa Stanisława Kostkę Herkę, o czym zaświadcza wpis na pierwszej stronie książki. Brat również był duchownym, profesorem i poświęcony jest mu kolejny rozdział.

Przy poszczególnych kazaniach nie ma informacji o miejscu ani roku ich głoszenia. Księga zawiera następujące kazania z podziałem na tomy:

Tom I:

• Na Nowy Rok.
• Na Świętą Agnieszkę (I).
• Na toż Święto (II).
• Na toż Święto (III).
• Na Popielec o Poście.
• O Sądzie ostatecznym (na poniedziałek po pierwszej Niedzieli Postu).
• O śmierci (na poniedziałek drugi).
• O Niebie (na trzeci poniedziałek).
• O Piekle (na czwarty poniedziałek).
• O znaniu siebie samego (na poniedziałek po Niedzieli Suchej).
• O złym języku (na poniedziałek po Niedzieli Głuchej).
• O złym sumieniu (na poniedziałek po Niedzieli Srzodopostnej).
• O odwłoczeniu pokuty (po Niedzieli Białej).
• O ostatecznym sądzie, drugie (na poniedziałek po Niedzieli pierwszej Postu).
• Jakie jest życie, taka i śmierć (na poniedziałek po Niedzieli drugiej Postu).
• O hipokryzji, to jest obłudzie (na poniedziałek po Niedzieli trzeciej Postu).
• O czystości (na poniedziałek po Niedzieli czwartej Postu).
• O łakomstwie (kazanie postne).
• O próżnej chwale (kazanie postne).
• O złej kompanii (kazanie postne).
• O cierpliwości (kazanie postne).
• O stracie Boga (kazanie postne).
• O zgadzaniu się z wolą Boską (kazanie postne).
• O sądzeniu siebie samego (kazanie postne).
• O pysze (kazanie postne).
• O pokorze (kazanie postne).
• O łakomstwie, drugie (kazanie postne).
• O pożądaniu (kazanie postne).
• O pięciu duchownych na piekielnego Goliata kamieniach, pierwszy kamień, Post.
• Kamień drugi, Jałmużna.
• Kamień trzeci, Cierpliwość Święta.
• Kamień czwarty, Modlitwa Święta.
• Kamień piąty, Pokora.
• O prześladowaniu niewinności.
• O suspicji.
• O drodze do Nieba.
• O kochaniu nieprzyjaciół.
• O Męce Pańskiej.
• O Męce Pańskiej drugie.
• O Męce Pańskiej trzecie.
• Na Św. Kazimierza pierwsze.
• Na toż Święto drugie.
• Na św. Tomasz z Akwinu.
• Na św. Józef pierwsze, według zmyślonej liczby po liczbie 200.
• Na św. Józef, drugie.
• Na św. Wojciech, pierwsze.
• Na toż święto, drugie.
• Na świętych Filipa i Jakuba.
• Na Znalezienie Świętego Krzyża.
• Na toż święto, drugie.
• Na toż święto, trzecie.
• Na toż święto, czwarte.
• Na św. Stanisław, Biskup Krakowski.
• Na św. Jan Nepomucen.
• Na toż święto, drugie.
• Na Beatyfikację B. Micheliny.
• Na św. Magdalenę de Pazis.
• Na toż święto, drugie.
• Na przeniesienie Domku Loretańskiego.
• Na toż święto, drugie.
• Na święto Najświętszej Panny Łaskawej.
• Na św. Iwona Patrona Jurystów.
• Na uroczystość Serca Jezusowego.
• Na introdukcję Relikwii św. Onufrego
• Na uroczystość Trójcy Przenajświętszej.
• Na toż święto, drugie.
• Na św. Jan Chrzciciel.
• Na toż święto, drugie.
• Na toż święto, trzecie.
• Na toż święto, czwarte.
• Na toż święto, piąte.
• Na toż święto, szóste.
• Na konkluzję Jubileuszu extroorydnaryjnego.

Tom II:

• Na Nawiedzenie Najświętszej Maryi Panny.
• Na Najświętszą Pannę Szakplerzną.
• Na św. Małgorzatę pierwsze.
• Na toż Święto drugie.
• Na toż Święto trzecie.
• Na toż Święto czwarte.
• Na toż Święto piąte.
• Na św. Szymon z Lipnicy.
• Na św. Eliasz.
• Na św. Marię Magdalenę pierwsze.
• Na toż Święto drugie.
• Na toż Święto trzecie.
• Na toż Święto czwarte.
• Na toż Święto piąte.
• Na św. Annę pierwsze.
• Na toż Święto drugie.
• Na toż Święto trzecie.
• Na toż Święto czwarte.
• Na Porcjunkulę, czyli Święto Najświętszej Maryi Panny Anielskiej.
• Na św. Wawrzyniec.
• Na toż Święto drugie.
• Na Wniebowstąpienie N. P. Maryi pierwsze.
• Na toż Święto drugie.
• Na toż Święto trzecie.
• Na św. Jacek pierwsze po liczbie zmylonej.
• Na toż Święto drugie.
• Na toż Święto trzecie.
• Na toż Święto czwarte.
• Na Konkluzję Narodzenia Najświętszej Panny Maryi.
• Na Podwyższenie Krzyża Świętego pierwsze.
• Na toż Święto drugie.
• Na toż Święto trzecie.
• Na toż Święto czwarte.
• Na wypiętnowanie Ran Franciszka świętego.
• Na św. Mateusz pierwsze.
• Na toż Święto drugie.
• Na toż Święto trzecie.
• Na Konkluzję Niedzieli Różańcowej pierwsze.
• Na toż Święto drugie.
• Na św. Franciszek.
• Na Konkluzję Oktawy Franciszka Świętego.
• Na dzień Zaduszny.
• Na toż Święto drugie.
• Na św. Marcin pierwsze.
• Na toż Święto drugie.
• Na toż Święto trzecie.
• Na toż Święto czwarte.
• Na prezentację w Kościele Jerozolimskim Panny Maryi pierwsze.
• Na toż Święto drugie.
• Na św. Katarzynę pierwsze.
• Na toż Święto drugie.
• Na św. Mikołaj.
• Na Niepokalane Poczęcie Najświętszej Maryi Panny.
• Na dzień Świętych Młodzianków pierwsze.
• Na toż Święto drugie.
• Na toż Święto trzecie.
• Na podziękowanie za ugaszenie ognia Szwedzkiego.
• Na toż Święto drugie.
• Na toż Święto trzecie.

Spis kazań z obu tomów pokazuje, że autor do typowych kazań na dzień świętego dodał również kazania o charakterze moralnym i pouczającym (patrz początek tomu pierwszego), a nawet wotywnym za zakończenie wojny szwedzkiej. Tom pierwszy zawiera kazanie poświęcone postaci św. Tomasza z Akwinu, zaś w tomie drugim autor zamieszcza aż cztery kazania na św. Jacka. Poniżej garść dodatkowych szczegółów.

W kazaniu poświęconym św. Tomaszowi jest on porównywany do mistycznego słońca i światła bez cienia. Kaznodzieja prezentuje poszczególne wydarzenia z życia św. Tomasza, które za każdym razem świadczą o tym że był „światłem bez cienia”. Jego pracowitość i mądrość sprawiły, że nie było herezji z którą by się w swoich dziełach nie rozprawił i swoją nauką nie pokonał. Był więc również światłem nauki.

W tomie II wspomniane kazania o św. Jacku znajdują się:

• Kazanie na św. Jacek – strona 174, Kazanie I
• Kazanie na św. Jacek – strona 183, Kazanie II
• Kazanie na św. Jacek – strona 192, Kazanie III
• Kazanie na św. Jacek – strona 202, Kazanie IV

W pierwszym kazaniu o św. Jacku kaznodzieja łączy dwie pozorne sprzeczności: zakaz i rozkaz („preadicate, nolite”). Nie należy nakazywać chwalić św. Jacka, ale i nie należy zakazywać spontanicznego i prawdziwego kultu świętego („Więc zakazywać chwalić Jacka Świętego, nolite, nie godzi się”). W dalszej części kazania autor poprzez przykłady życia i działalności św. Jacka udowadnia postawioną tezę.

Drugie kazanie opiera się na ewangelicznym cytacie „Omnia fecit” („zrobił wszystko”), czyli wypełnił swoim życiem rozkaz Chrystusa do swoich uczniów. Jednym z podstawowych zadań uczniów Chrystusa jest głoszenie Ewangelii i tu św. Jacek ze swoimi misjami do krajów pogańskich ale również przez działalność w Polsce może być przykładem.

W trzecim kazaniu autor zestawia wzorzec życia skromnego i umiarkowanego „Otoć się Bóg na nas ciężko gniewa, ze nad stany, nad kondycje, nad fortuny i powinność naszą, w zbytnich galantomiach, w bankietach, i trakramentach miary nie mamy”. W tych przykładach powinniśmy żyć „pod miarę” czyli ograniczać takie zachowania, natomiast w przypadku cnót i wdzięczności dla św. Jacka nasza postawa powinna być „ponad miarę”.

Myślą przewodnią czwartego kazania jest kolejny cytat ewangeliczny: „euntes preaditate” czyli „idź naprzód”. Te słowa Chrystusa autor kazania odnosi do działalności kaznodziejskiej i za wzór stawia życie i dzieło św. Jacka.

Moje kilkuzdaniowe komentarze do treści czterech kazań nie wyczerpują oczywiście pełnej i głębokiej ich treści. Kazania są nie za długie, dobrze się je czyta, nie ma zbyt wielu łacińskich wtrąceń. Dlatego też zachęcam do samodzielnej lektury wszystkich czterech kazań bowiem razem stanowią one piękny przykład kaznodziejskiej prezentacji naszego wielkiego świętego.

 

Ignacy Kanty Herka (1704 – 1744), jezuita, profesor

Tytuł: „Pamiątka kaznodzieyskiey pracy xiędza […] Ignacego, Kantego Herki, w […] Akademii Krakowskiey filozofii doktora […] po śmierci iego zebrana, y do druku podana, a […]”

Wydanie: 1751 rok, Poznań.

Link do wersji online: https://polona.pl/preview/df5e2d9b-3b74-40fc-be78-c64d60f1828c

Dotyczy: św. Tomasza z Akwinu.

O autorze:

Omawiany wcześniej.

O książce:

Książka jest zbiorem kazań Ignacego Kantego Herki wydanych po jego śmierci. Została wydana przez brata – Klemensa Stanisława Kostkę Herkę. Dedykowana jest wojewodzie poznańskiemu – Wiktorowi Raczyńskiemu herbu Nałęcz. Pozycja zawiera różne kazania. Są one tożsame z kazaniami z Tomu I zbiorczej pozycji Ignacego Kantego Herki „Zebranie prac Kaznodziejskich …”. Z tego powodu nie omawiam jej dalej dokładnie, natomiast wymieniam ją bo stanowi oddzielną publikację. Zawiera ona identyczne kazania jak „Zebranie prac Kaznodziejskich …” Tom I, w tym kazanie na św. Tomasza z Akwinu.

 

Klemens Stanisław Kostka Herka (1713 – 1759), kanonik

Tytuł: „Zabawy Przy Akademicznych Pracach: to iest Kazania niektore Publicznieysze, X, M. Klemensa Stanisława Kostki Herki … Od samego Autora, Porządkiem na Miesiące Roku całego rozłożone … Roku Pańskego 1750, Dnia 24 Grudnia”

Wydanie: 1750 oraz 1752 rok, Poznań.

Link do wersji online: https://www.google.pl/books/edition/Zabawy_przy_akademicznych_prac%C3%A1ch_to_ie/PHRlAAAAcAAJ?hl=pl&gbpv=0

Dotyczy: św. Jacka Odrowąża, św. Wincentego Ferreriusza.

O autorze:

Klemens Stanisław Kostka Herka pochodził z krakowskiej rodzimy mieszczańskiej, a jego starszym bratem był Ignacy Herka. Był profesorem Akademii Krakowskiej i Akademii Lubrańskiego w Poznaniu, kanonikiem kolegiat Wszystkich Świętych w Krakowie i w Bobowej, kaznodzieją sobotnim w kościele Mariackim od co najmniej 1737 roku. Święcenia kapłańskie przyjął w 1736 roku. Profesor języka francuskiego na Akademii Krakowskiej oraz doktor filozofii oraz obojga praw. Dwukrotnie w 1755 i 1757 roku był prepozytem Kolegium Prawniczego w Krakowie. Był wydawcą panegiryków oraz kazań swego starszego brata, zebranych i wydanych po jego śmierci. Klemens Stanisław Kostka Herka również był poetą oraz autorem książki: „Ślady wielkich Cnot Imienia y godności Herbowna Podkowa…” wydanej nakładem Drukarni Akademickiey w Krakowie w 1739 r. Zmarł po chorobie 8 października 1759 roku. [13]

O książce:

Zbiór kazań Klemensa Stanisława Herki jest typową publikacją, w której autor zawarł szereg kazań poświęconych świętym kościoła katolickiego ułożonych w porządku liturgicznym całego roku. Dodatkowo w zbiorze są zawarte kazania okolicznościowe oraz oryginalny mniejszy cykl związany z Męką Pańską. Książka jest dedykowana Adamowi Jordanowi wojewodzie bracławskiemu, a początek publikacji zdobi grafika prezentująca herb rodu Jordanów. [14] W dalszej części mamy już 65 kazań, przy czym autor w zdecydowanej większości dodaje miejsce głoszenia (kościół i miasto) oraz datę głoszenia. Zdecydowałem się dodać te informacje, po tytule kazania, gdyż pokazują one zasięg geograficzny i czasowy działalności kaznodziejskiej K. S. Herki.

Spis kazań.

• I. Na Jubileusz wielki. Kraków, katedra, dnia 15 stycznia 1741 roku.
• II. Na Beatyfikację bł. Benedykta. Kraków u OO. Reformatów.
• III. Na Kanonizację św. Katarzyny de Ricciis. Kraków u OO. Dominikanów, 1747 rok.
• IV. Na Kanonizację św. Wincentego a Paulo.
• V. Na Wotywie od ognia I. Kraków, katedra, 1742 rok.
• VI. Na Wotywie od ognia II. Kraków, katedra, 1742 rok.
• VII. Na Poświęcenia Kościoła. Poznań, katedra, 1749 rok.
• VIII. Na wprowadzenie Relikwii św. Wincentego Ferreriusza w Kolegiacie św. Anny, Krakowskiej.
• IX. Na Nowy Rok. Kraków, św. Trójcy u OO. Dominikanów, 1742 rok.
• X. Na Najświętszą Pannę Gromniczną. Kraków u OO. Dominikanów, 1732 rok.
• XI. Na toż Święto drugie. Kraków, kościół św. Wojciecha, 1740 rok.
• XII. Na Nawrócenie św. Pawła. Kraków, kościół OO. Misjonarzów.
• XIII. Na konkluzję ostatków. Poznań, kościół Kongregacji św. Filipa Neriusza, 1750 rok.
• XIV. O Męce Pańskiej pierwsze. Kraków, kościół Mariacki, 1737 rok.
• XV. O Męce Pańskiej drugie. Kraków, Kolegiata św. Anny, 1739 rok.
• XVI. O Męce Pańskiej trzecie. Kraków, kościół Mariacki, 1741 rok.
• XVII. O Męce Pańskiej czwarte. Kraków, Kolegiata św. Anny, 1747 rok.
• XVIII. O Męce Pańskiej piąte. Kraków, kościół Mariacki, 1742 rok.
• XIX. O Męce Pańskiej szóste. Kraków, Kolegiata św. Anny, 1742 rok.
• XX. O Męce Pańskiej sześć uwag, sześć duchownych do serca skrzydeł. Pierwsze kto cierpi. Kraków Kolegiata W.W.S.S, 1740 rok. [15]
• XXI. Drugie od kogo cierpi.
• XXII. Trzecie za co cierpi.
• XXIII. Czwarte dla kogo cierpi.
• XIV. Piąte co cierpi.
• XV. Szóste z jakim afektem cierpi.
• XVI. Na Najświętszą Pannę Bolesną. Kraków, kościół św. Jana u Panien Czeskich, 1736 rok.
• XVII. Na św. Kazimierz. Poznań, kościół OO. Reformatów, 1751 rok. [16]
• XVIII. Na świętych Filipa i Jakuba. Kraków, kościół świętych Filipa i Jakuba, 1738 rok.
• XIX. Na Znalezienie Świętego Krzyża.
• XXX. Na św. Stanisław. Kraków katedra, 1747 rok.
• XXXI. Na Świętą Trójcę. Kraków kościół św. Trójcy u dominikanów, 1738 rok.
• XXXII. Na Boże Ciało. Poznań, kościół WW. OO. Karmelitów ściślejszej Obserwancji, 1750 rok.
• XXXIII. Na św. Iwo. Kraków, kaplica Kolegium Jurysdycznego, 1741 rok.
• XXXIV. Na św. Antoni. Poznań, w kościele WW. OO. Franciszkanów, 1750 rok.
• XXXV. Na św. Jan Chrzciciel. Kraków, u OO. Franciszkanów w kaplicy włoskiej, 1735 rok.
• XXXVI. Na świętach Piotra i Pawła. Poznań, kościół katedralny, 1750 rok.
• XXXVII. Na Nawiedzenie Najświętszej Maryi Panny. Kraków, u OO. Karmelitów na Piasku, 1742 rok.
• XXXVIII. Na św. Małgorzatę. Kraków, katedra, 1741 rok.
• XXXIX. Na św. Magdalenę. Kraków, katedra, 1742 rok.
• XL. Na św. Jakub pierwsze. Kraków, kościół św. Jakuba, 1735 rok.
• XLI. Na toż Święto drugie. Kraków, kościół św. Jakuba, 1741 rok.
• XLII. Na św. Annę pierwsze. Kraków, kolegiata św. Anny, 1742 rok.
• XLIII. Na toż Święto drugie. Kraków, katedra, 1737 rok.
• XLIV. Na Porcyunkulę, czyli święto Najświętszej Panny Anielskiej. Kraków u OO. Reformatów, 1738 rok.
• XLV. Na św. Kajetan. Kraków u OO. Kapucynów, 1741 rok.
• XLVI. Na św. Wawrzyniec.
• XLVII. Na pogrzeb Najświętszej Maryi Panny. Kraków, u Panien Czeskich, 1736 rok.
• XLVIII. Kazanie pierwsze na Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny. Kraków, kościół Mariacki, 1742 rok.
• XLIX. Kazanie drugie na toż Święto. Kraków, kościół Mariacki.
• L. Na św. Jacek. Kraków u OO. Dominikanów, 1743 rok.
• LI. Na Narodzenie Najświętszej Maryi Panny pierwsze. Kraków u OO. Augustianów, kościół św. Katarzyny, 1746 rok.
• LII. Na toż Święto drugie. Kraków u OO. Augustianów, kościół św. Katarzyny, 1738 rok.
• LIII. Na Podwyższenie Świętego Krzyża. Kraków, kościół Mariacki, 1744 rok.
• LIV. Na wyrażenie blizn św. Franciszka. Kraków u OO Reformatów, 1741 rok.
• LV. Na św. Mateusz. Kraków, katedra, 1737 rok.
• LVI. Na św. Michał. Kraków, kolegiata św Michała na Zamku Krakowskim, 1738 rok.
• LVII. Na św. Franciszek. Kraków, u OO. Franciszkanów, 1744 rok.
• LVIII. Na Różaniec. Kraków u OO. Dominikanów, 1743 rok.
• LIX. Na dzień Zaduszny. Kraków, kościół Mariacki, 1737 rok.
• LX. Na św. Karol Boromeusz. Kraków, kościół Mariacki, 1740 rok.
• LXI. Na św. Marcin. Kraków, katedra, 1739 rok.
• LXII. Na św. Katarzynę. Kraków, katedra, 1738 rok.
• LXIII. Na św. Mikołaj. Kraków kościół św. Mikołaja, 1738 rok.
• LXIV. Na Niepokalane Poczęcie Najświętszej Maryi Panny. Kraków, u OO. Bernardynów, 1744 rok.
• LXV. Na Oczekiwanie Najświętszej Maryi Panny, to jest dziewięciodniowe nabożeństwo przed Bożym Narodzeniem. Kraków, kościół św. Krzyża na klepaczu, 1736 rok.

Z powyższych informacji wynika, że zadecydowana większość kazań była głoszona w kościołach krakowskich, nieliczne zaś w poznańskich. W zbiorze mamy kolejny rzadki przykład kazania związanego z hiszpańskim kaznodzieją – św. Wincentym Ferreriuszem. Zostało ono wygłoszone z okazji wprowadzenia relikwii tegoż świętego do krakowskiego kościoła św. Anny. Autor sporą część kazania poświęca pojęciu i znaczeniu relikwii oraz kultowi świętych. Niestety oprócz standardowych zasług i wychwalania świętego, nie dowiemy się o nim niczego nowego lub odkrywczego. Nie jest to jednak zarzut do autora kazania, bowiem główny temat jakim są relikwie św. Wincentego sprawdzone do Krakowa oraz nadzieja na cuda za wstawiennictwem świętego są przedstawione jasno i klarownie w powyższym tekście.

Motywem przewodnim kazania na św. Jacka jest wdzięczność, a w zasadzie jej brak w stosunku do Pana Boga. Św. Jacek swoimi cnotami, pracą apostolską i zasługami odwdzięczył się Bogu za wielu z nas wyrównując tym samym rachunek za nas. Dalsza część kazania jest już dla mnie niezbyt jasna, poruszanych jest zbyt wiele kwestii przez co gubi się podstawowe przesłanie.

 

Chodykiewicz Klemens (1715 – 1797), dominikanin

Tytuł: „Złoty wiek troistego czasu Troycę Boską przybyszowe mi latami S. Bazylego W. patryarchy biskupa y doktora od przestępnego czwartego wieku broniący ostatni sąd świata, manifestem Różańca w dilacie zatrzymuiący, niebo polskiemu królestwu nieustanną opieką S. Jacka Odrowąża […] Kazanie o świętym Jacku Odrowążu patronie Korony Polskiej Zakonu Kaznodziejskiego …”

Wydanie: 1754 rok, aprobata 1753 rok, Lwów.

Link do wersji online: https://polona.pl/preview/93d40866-c78e-4b4b-8aaa-c1979fbc0b2f
https://www.google.pl/books/edition/Zloty_wiek_treistego_czasu_troyce_boska/0VCp1f47SGQC?hl=pl&gbpv=0

Dotyczy: św. Jacka Odrowąża.

O autorze:

Klemens Chodykiewicz to postać niezwykle barwna. Urodził się 21 marca 1715 roku we Lwowie, a zmarł 20 października 1797 roku. To znany polski kaznodzieja, hagiograf, pisarz religijny i historyk. Pochodził z rodzimy o korzeniach ormiańskich. We Lwowie wstąpił do zakonu dominikańskiego. W latach 1746 – 1749 przebywał w Rzymie i Wenecji. W roku 1751 został sekretarzem ruskiej prowincji zakonnej, pełniąc jednocześnie obowiązki nauczyciela filozofii przy zakonnym studium generalnym we Lwowie. Dziesięć lat później w 1761 roku rozpoczął 3-letnią posługę przeora lwowskiego klasztoru św. Marii Magdaleny. W roku 1762 brał udział w kapitule generalnej dominikanów w Rzymie. Po powrocie do kraju ponownie skupił się na pracy naukowej, zyskał stopień doktora teologii i podjął obowiązki kronikarza zakonu. W roku 1767 pełnił funkcję przeora w Bohoroddczanach, a następnie powrócił na stanowisko przeora klasztoru św. Marii Magdaleny we Lwowie. Po 10 latach (około roku 1776) wyjechał do województwa kijowskiego i został obrany przeorem w Chodorkowie. Pozostawił po sobie bardzo bogatą spuściznę dzieł napisanych po łacinie jak i po polsku. [17] [18] Na uwagę zasługuje hagiografia św. Wincentego Ferreriusza „Historia życia, cudów i uszanowania powszechnego, wielkiego apostoła i cudotwórcy, ś. Wincentego Ferreriusza …”. [19] Klemens Chodykiewicz był też autorem historii ruskiej prowincji dominikanów. Niestety tylko pierwszy tom został wydrukowany, a drugi w postaci rękopisu zaginął – „De rebus gestis in Provincia Russiae Ordinis Praedicatorum …”. Sadok Barocz w swoich „Żywotach sławnych Ormian w Polsce” wspomina o kazaniu z 1744 roku „Sol angelicae intelligentiac ś. Thomas”. Jest to jednak najprawdopodobniej kazanie w języku łacińskim, a więc nie uwzględnione w niniejszym opracowaniu.

O książce:

Ta niewielka książeczka jest zapisem trzech kazań autorstwa Klemensa Chodykiewicza. Są one dedykowane ks. Ambrożemu Antoniemu Turzańskiemu. Pierwsze kazanie jest poświęcone św. Bazylemu Wielkiemu i było ono głoszone w lwowskim kościele św. Jerzego 1 stycznia 1752 roku. Drugie kazanie zostało wygłoszone w 1750 roku w Warszawie w kościele ojców dominikanów. Tematem kazania było Święto Różańca Najświętszej Maryi. W kazaniu mocno akcentowana jest postać św. Dominika, jednak nie zaliczam tego kazania do tegoż świętego. Ostatnie trzecie kazanie poświęcone jest w całości św. Jackowi. Zostało ono wygłoszone w warszawskim kościele Konwentu Generalnego Zakonu, Podczas Sejmu, roku 1750. Pełny tytuł brzmi: „Kazanie o Świętym Jacku Odroważu Patronie Korony Polskiej Zakonu Kaznodziejskiego, Miane w Kościele Warszawskim Konwentu Generalnego tegoż Zakonu, Podczas Sejmu, Roku 1750”.

Styl kazania jak przystało na Klemensa Chodykiewicza jest jasny i klarowny. Kazanie rozpoczyna się dość dramatycznie. Autor przywołuje św. Dominika, który widząc niezgodę i inne przywary Polaków przywołuje św. Jacka aby wstał z grobowca i opuścił Polskę, kraj, który nie potrafił słuchać i czerpać z życia i dorobku św. Jacka – „Kara Boska niech dalej będzie Kaznodziejom waszym” – powiada Chodykiewicz. Według kaznodziei za św. Jackiem opuszczą Polskę inni kaznodzieje i święci patronowie, odejdzie wiara i wolność i na koniec sam Pan Bóg opuści Polskę. Kolejne akapity poruszają kwestię powinności jakie powinniśmy mieć wobec ojczyzny. Tu przykładem świeci nam św. Jacek ale i wspomniany błogosławiony Czesław Odrowąż, którzy „wypłacili” aż nadto Polsce przez swoje życie i dokonania. Dalej autor przypomina trzy biblijne ucieczki Chrystusa z Maryją. Zestawia z nimi czwartą – podczas oblężenia Kijowa, kiedy to św. Jacek uratował święty Sakrament i figurę Matki Bożej, podkreślając odwagę świętego oraz wspominając cud przejścia przez wodę. Kontynuując swoje kazanie autor w bardzo obrazowy sposób opisuje działalność kaznodziejską i duszpasterską św. Jacka w czterech krajach: Polsce, Litwie, Rosji i Moskwie. Wszystko to po to, aby „przychylić Polsce Nieba”.

 

Lipiewicz Antoni (przed 1745 – po 1772), bernardyn

Tytuł: „Mowy Kaznodzieyskie, Swiatłem Ewangelii Oswiecone, Naukami Apostolskiemi Ozdobione, Zyciem, y Heroicznemi SS. Pańskich Cnotami Zalecone : Pod Zaszczytem […] Stanisława […] Krasinskiego […] Na Widok Swiatu Polskiemu Wydane”.

Wydanie: 1756 rok, Kraków.

Link do wersji online: https://polona.pl/preview/72a8c886-f0ea-40c2-b0ba-3aa953505936

Dotyczy: św. Jacka Odrowąża.

O autorze:

Gwardian konwentu Zakonu bernardynów w Piotrkowie Trybunalskim. Kaznodzieja katedry krakowskiej w latach 1745–1754. [20] [21] Niestety nie ma zbyt wielu informacji biograficznych o tej postaci, za to jest dość bogata spuścizna literacka.

O książce:

Jest to jedna z kilku książek znanego bernardyńskiego kaznodziei Antoniego Lipiewicza. Dedykowana jest hrabiemu Stanisławowi Korwin Krasińskiemu. Składają się na nią różne kazania poświęcone świętym, Matce Bożej, kazania okolicznościowe czy kazania o określonych grzechach.

Spis kazań.

• O św. Stanisławie Biskupie.
• O opiece św. Józefa.
• O św. Franciszku Borgiaszu.
• O Najświętszej Maryi Pannie z okoliczności Okulickiego Obrazu Cudownego, w Świątki.
• O Zaśnięciu Najświętszej Maryi Panny.
• O świętych Młodziankach.
• O św. Sebastianie.
• O Najświętszej Pannie Łaskawej.
• O Błogosławionej Salomei.
• O Błogosławionym Józefie Kalasancjuszu Fundatorze Szkół Pobożnych.
• O Podwyższeniu Krzyża Świętego.
• O św. Jacku.
• O Poświęceniu Kościoła.
• O Uczynności Synowskiej W. JMCi Pana Ładysława Siedleckiego Starosty Jodłowskiego.
• O Zakonnym Życiu, Na Obłuczynach W. IMCi Panny Oraczewskiej Starościanki Rogowskiej.
• O Nałogu obmowisk.
• O Nałogu Przekleństwa.
• O Różności śmierci Sprawiedliwych od śmierci grzesznych.
• O Miłosierdziu Boskim.

Kazanie dotyczące św. Jacka podobnie jak inne kazania składa się z części. Oto śródtytuły oraz dodatkowe informacje związane z tym kazaniem:

Uczestnik Trojakim Powinowactwem Chrystusa Zaszczycony – św. Jacek.
Przy Dniu Uroczystości swojej w Kościele Krakowskim XX Dominikanów, stylem Kaznodziejskim wysławiony, 1754.
Gaude Fili Hyacinthe.

• Część pierwsza.
  Święty Jacek jest Przyjaciel Najmilszy Najświętszej Maryi Panny.
• Część druga.
  Święty Jacek Rozszerzyciel Kościoła Chrystusowego w północnych krajach.
• Część trzecia.
  Święty Jacek jest Patron Cudotworny wszystkich wiernych uciekających się nabożnie do Niego.
• Konkluzja.

Tytuły sugerują na jakich trzech filarach oparte jest kazanie o św. Jacku. Na początku kazania autor wymienia cztery rodzaje synostwa: z urodzenia, z odrodzenia, z przysposobienia oraz z wychowania. Następnie odnosi te rodzaje do Matki Bożej i tego, że zgodnie z tym podziałem miała ona czterech synów. Chrystusa przez urodzenie, św. Jana Chrzciciela przed duchowe odrodzenie, św. Jana Apostoła przez prawne przysposobienie oraz każdego prawdziwego chrześcijanina przez wychowanie. W tym kontekście rozważana jest również postać św. Jacka, którego Matka Boska nazwała „Gaude Fili Hyacinthe …”, i który zalicza się do dwóch ostatnich kategorii synostwa. Kaznodzieja na kolejnych kartach rozwija tę myśl dzieląc kazanie na części. W pierwszej części autor podkreśla specjalny status św. Jacka w relacjach z Matką Bożą nazywając tę relację prawdziwą przyjaźnią. Część ta jest podzielona na trzy podpunkty. Druga część kazania akcentuje kaznodziejską misję św. Jacka. Aby być prawdziwym i skutecznym apostołem św. Jacek musiał posiadać trzy przymioty: nauki (w sensie wykształcenia i wiedzy), gorliwości i życia świętego. Kontynuując myśl kaznodzieja w trzech punktach omawia te przymioty. Ostatnia część kazania związana jest z mocą czynienia cudów za życia i po śmierci św. Jacka. Nie każdy święty otrzymał łaskę czynienia cudów. Trzecia część jest również wzorem poprzednich podzielona na trzy punkty. Autor omawia ogromną popularność św. Jacka w Europie, wymieniając liczne kościoły pod jego wezwaniem. Następnie przywołuje obraz św. Jacka, który w jednej ręce trzyma Najświętszy Sakrament, a w drugiej Matkę Boską. Omawianą część kończy dygresja o znaczeniu wody. Kazanie zamyka podsumowanie nazwane „Konkluzya”.

Analizując zarówno treść jak i długość można byłoby uznać, że są to w sumie cztery oddzielne kazania, jednak zgodnie z zapisem autora zostały one umieszczone pod jednym tytułem. Język kazania jest bliski współczesnemu, autor stosuje cytaty łacińskie tam gdzie są one potrzebne, a sam układ i myśl przewodnia kazania i jego poszczególnych części są jasne i konsekwentnie prowadzone.

 

Królikowski Jacek (? – ?), dominikanin

Tytuł: „Skarb Nieprzebrany Łask Boskich w Wżywaniu SS. Pańskich w Uczczeniu oraz Jch SS. Relikwij Znaleziony : Wszystkim Prawowiernie wierzącym Chrześcianom Jawny, Jednemu tylko niedowiarstwu Heretykow Tayny, Wzgardą Pisma Bożego y SS Doktorow świadectw, od nichże w roli błędliwego rozumienia Zgrzebany, W dzień Uroczysty Anny S. Matki N. Maryi Panny a Babki Chrystusa Pana W Kościele, Farnym Bobińskim pod Jeyże tytułem przy Solenney do Tegoż Kościoła Introdukcyi Relikwij S. Wincentego Ferreryusza Wyznawcy Chrystusowego Ozdoby Zakonu Kaznodzieyskiego Zachodnich kraiow Apostoła od Boku Chrystusowego Posła Apokaliptycznego Anioła Wielkiego oraz Cudotworcy y Osobliwego w wszelkich przypadkach Patrona […] w Ręce Jasnie Wielmoznemu Franciszkowi z Dembian Dembinskiemu Staroscie Wolbromskiemu”.

Wydanie: 1759 rok, Kraków.

Link do wersji online: https://polona.pl/preview/0caa617f-d173-4016-8d9b-405d63bc2867

Dotyczy: św. Wincentego Ferreriusza.

O autorze:

Jacek Królikowski, dominikanin

O książce:

Książka a w zasadzie niewielka broszura jest dedykowana Franciszkowi Dembińskiemu staroście wolbromskiemu, a została napisana z okazji podarowania do kościoła w Bobinie relikwii św. Wincentego Ferreriusza. Więcej o książce oraz wizerunku św. Wincentego Ferreriusza – w artykule „Cud w Morelli”. [22] Myślą przewodnią kazania jest pojęcie skarbu. W przypadku relikwii św. Wincentego Ferreriusza w kościele św. Anny jest to „skarb skryty łask Boskich” pod postacią relikwii świętego. W kazaniu autor poświęca uwagę nie tylko św. Wincentemu z racji nowo przybyłych relikwii, ale i postaci św. Anny patronki kościoła w Bobinie. Św. Anna to „łaska” i na tym opiera się myśl kazania, zaś św. Wincenty Ferreriusz to „zwycięzca”. W fragmentach kazania poświęconych bezpośrednio św. Wincentemu jest ono dość standardowe. Autor wymienia zarówno dokonania świętego na polu kaznodziejskim i apostolskim przeplatając to informacjami o niezwykle licznych cudach. Dla podkreślenia roli relikwii i wstawiennictwa św. Wincentego w końcowej części kazania autor wymienia również cuda pośmiertne związane bezpośrednio z relikwiami świętego.

 

Grochmalicki Józef Antoni (? – ?),

Tytuł: „Cudowne światło Chrześciańskiego świata z przeświętnego Dominika zakonu S. Wincenty Ferreryusz zachodnich kraiów Apostoł w kościele farnym Bobińskim, łáskami Boskiemi przy relikwii y obrazie swoim, widoczny cudotworca. A teraz ná publiczney introdukcyi konfraternii swoiey, przy solenney doroczney festywie, y licznym zgromádzeniu wszech stánów ludzi dla nieustanney dewocyi, z ambony kaznodzieyskiey, w sprawie zbáwienia, każdemu potrzebny, zachwalony y ogłoszony patron przez X. Józefa Antoniego Grochmalickiego, plebana Poborowskiego roku którego Bóg pod umbrą nátury ludzkiey, całemu záiaśniał światu 1761”.

Wydanie: 1761 rok, Kraków.

Link do wersji online: brak

Dotyczy: św. Wincentego Ferreriusza.

O autorze:

Józef Antoni Grochmalicki P. J., był duszpasterzem w parafii p.w. Podwyższenia Krzyża Świętego w Dobranowicach od 1753 roku. (?)

O książce:

Publikacja z 1761 roku jest związana z powstaniem bractwa św. Wincentego Ferreriusza w kościele w Bobinie.

 

Brzeziński Pafnucyusz (Pafnucy) (1718 – 1796), paulin

Tytuł: „Zbiór Słowa Boskiego y Pochwał Swietych Pańskich Z Pola Kaznodzieyskiego Zgromadzony, A Pod zaszczytem Walecznego Jmienia Jaśnie Wielmożnego Jmci Pana Alexandra Kolumny Walewskiego Chorążego Piotrkowskiego na Wieruszowie…”.

Wydanie: 1764 rok, drukarnia na Jasnej Górze w Częstochowie.

Link do wersji online: https://www.google.pl/books/edition/Zbior_z_pola_kazdmodzieyskiego_Sammlung/4NxJAAAAcAAJ?hl=pl&gbpv=0

https://polona.pl/preview/9807529b-8cab-4d8e-9a33-d2d207115b10

Dotyczy: św. Jacka Odrowąża, św. Wincentego Ferreriusza.

O autorze:

Pafnucy Michał Brzeziński, urodzony w Warszawie w 1718 r., wstąpił do paulinów w r. 1738. Był on głośnym kaznodzieją – miewał kazania w kościołach paulinów: w Warszawie (1745 – 1746), w Starej Wsi (1747), w Leśnej Podlaskiej (1748), w Krakowie (1750 – 1751), na Jasnej Górze w Częstochowie (1753 – 1756). Pełnił odpowiedzialne funkcje zakonne: był sekretarzem prowincji polskiej (1764), prowincjałem prowincji polskiej paulinów w latach 1766 – 1768, przeorem na Jasnej Górze (1768 – 1771) i definitorem generalnym w latach 1782 – 1783. Głosił kazania wielkopostne w kościele Mariackim w roku 1751 oraz kazania na misji podczas Wielkiego Jubileuszu 1751 roku na Skałce w Krakowie. Otrzymał tytuł „praedicator classicus”. Zmarł w roku 1796. [23]

O książce:

Dzieło Pafnucego Brzezińskiego dedykowane jest Aleksandrowi Walewskiemu, chorążemu Piotrkowskiemu i dziedzicowi dóbr w Wieruszowie. Książka zachowuje typowy układ kazań na cały rok zgodnie z kalendarzem liturgicznym. Niektóre tematy kazań są prezentowane kilkukrotnie. Zwraca uwagę aż siedem kazań na Dzień Zaduszny, co jest niespotykane w innych tego typu zbiorach. Przy tytułach podaje również informację o miejscu i roku w którym kazanie było wygłoszone, co pozwala lepiej określić zasięg geograficzny i okres działalności kaznodziejskiej autora.

Spis kazań:

• Na Fest Nowego Roku (2).
  Jasna Góra, 1754 i 1749 rok.
• Na Fest św. Bazylego.
  Warszawa u OO. Bazylianów, 1746 rok.
• Na Fest Trzech Królów.
  Jasna Góra, 1754.
• Na Fest św. Pawła Pierwszego Pustelnika.
  Kraków na Skałce, 1752 rok.
• Na Fest św. Agnieszki.
  Warszawa u św. Ducha, 1746 rok.
• Na Fest Oczyszczenia Najświętszej Maryi Panny (3).
  Jasna Góra, 1755, 1756. Stara Wieś, 1747 rok.
• Na Fest Macieja Apostoła; przypadający w Niedzielę Zapustną.
  Jasna Góra, 1754 rok.
• Na Fest św. Kazimierza.
• Na Fest św. Józefa.
  Kraków u św. Marcina, 1752 rok.
• Na Fest Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny.
  Stara Wieś.
• Na Wieczerzą Pańską.
  Kraków, 1751 rok.
• Na Wielki Piątek, przy wizytowaniu Grobu Pańskiego w Starej Wsi, przez Konfraternię Brzozowską Kolegiacką.
  Stara Wieś.
• Na Fest Zmartwychwstania Pańskiego (2).
  Kraków, 1751 rok.
• Kazanie na Drugi Dzień Wielkanocny.
• Kazanie na Trzeci Dzień Wielkanocny.
  Kraków, 1751 rok.
• Na Fest Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny przypadający po Przewodniej Niedzieli.
  Jasna Góra, 1755 rok.
• Na Fest św. Wojciecha Arcybiskupa Gnieźnieńskiego Męczennika i Patrona Korony Polskiej (2). Kraków u św. Wojciecha, 1751 i 1745 rok.
• Na Fest św. Wincentego Ferreriusza (2).
  Kraków w Kościele św. Trójcy, 1752 rok oraz w Lwowie u OO. Dominikanów, 1753 rok.
• Na Fest Opieki św. Józefa.
  Kraków u OO. Karmelitów Bosych w kościele św. Michała, 1752 rok
• Na Fest świętych Apostołów Filipa i Jakuba.
• Na Fest Znalezienia św. Krzyża (2).
  Kraków u Panny Maryi, 1752 rok oraz Jasna Góra, 1755 rok.
• Na Fest św. Stanisława Biskupa Krakowskiego (2).
  Jasna Góra, 1755 rok oraz Kraków na Skałce, 1751 rok.
• Na Fest Wniebowstąpienia Pańskiego (2).
  Kraków, kościół PP. Wizytek, 1751 rok oraz Jasna Góra 1754 rok.
• Na Fest Zasłanie Ducha Świętego.
  Kraków, 1751 rok.
• Kazanie na dzień Poniedziałkowy Świąteczny.
• Kazanie na dzień Wtorkowy Świąteczny.
• Na Fest Świętej Trójcy.
  Kraków u Dominikanów św. Trójcy, 1751 rok.
• Na Fest św. Norberta Biskupa Magdeburskiego.
  Kraków kościół Panien Norbertanek, 1751 rok.
• Na Fest św. Antoniego Padewskiego (2).
  Chełm u OO. Reformatów, 1749 rok. Kraków u OO. Reformatów, 1751 roku.
• Na Fest Bożego Ciała przypadający w Dzień św. Antoniego Padewskiego.
• Na sam Fest Bożego Ciała.
  Jasna góra, 1754 rok.
• Na Fest św. Onufrego Pustelnika (2).
  Warszawa u OO. Bazylianów, 1746 rok.
• Na Fest św. Jana Chrzciciela (2).
  Lwów u OO. Dominikanów, 1753 rok oraz Jasna Góra, 1755 rok.
• Na Fest świętych Apostołów Piotra i Pawła (2).
  Jasna Góra, 1754 i 1755 rok.
• Na Fest Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny (2).
  Jasna Góra, 1755 rok oraz Leśna Podlaska, 1748 rok.
• Na Fest św. Małgorzaty.
• Na Fest Szkaplerza Świętego. Stara Częstochowa, 1754 rok.
• Na Fest Marii Magdaleny. Jasna Góra, 1754 rok.
• Na Fest świętych Fidelisa i Józefa przypadły w dzień św. Jakuba Apostoła.
  Sędziszów w kościele OO. Kapucynów, 1747 rok.
• Na Fest św. Jakuba Apostoła.
• Na Fest świętej Anny (2)
• Na Fest Najświętszej Maryi Panny Anielskiej Porcjunkuli (2).
  Brześć litewski u OO. Bernardynów, 1749 roku oraz Kraków w kościele WW. OO. Franciszkanów, 1751 rok.
• Na Fest św. Wawrzyńca (2).
  Komorów (II kazanie)
• Na Fest Zaśnięcia Najświętszej Maryi Panny.
  Stara Wieś, 1747 rok.
• Na Fest Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny (2).
  Lwów, kościół Archikatedralny łaciński, 1752 rok oraz kościół Archikatedralny Ormiański, 1752 rok.
• Na Fest Błogosławionego Józefa Kalassancjusza.
  Kraków, 1751 rok.
• Na Fest św. Jacka. Warszawa u OO. Dominikanów, 1746 rok.
• Na Fest św. Bartłomieja Apostoła (2).
• Na Fest św. Augustyna Doktora Kościoła Bożego.
• Na Fest Pocieszenia Najświętszej Maryi Panny (2).
  U OO. Augustynianów, 1748 rok.
• Na Fest Narodzenia Najświętszej Maryi Panny.
  Lwów u OO. Trynitarzów, 1752 rok.
• Na Fest Podwyższenia świętego Krzyża (2).
  Warszawa u OO. Bazylianów, 1746 rok oraz Mogiła za Krakowem, 1751 rok.
• Na Fest św. Mateusza Apostoła (2).
• Na Fest Michała Archanioła (2).
  Kraków OO. Karmelici Bosi, 1752 (II kazanie)
• Na Fest świętych Aniołów Stróżów.
  Jasna Góra, 1753 rok.
• Na Fest Różańca świętego przypadający w Niedzielę XIX po świętach (2).
  Lwów, u OO. Dominikanów, 1752 rok oraz Jasna Góra, 1753 rok.
• Na Fest św. Franciszka Serafickiego.
  Krosno u WW. OO. Franciszkanów, 1747 rok.
• Na Fest świętych Apostołów Szymona i Judy.
• Na Fest Wszystkich Świętych (2).
  Stara Wieś, 1747 rok.
• Kazanie na dzień Zaduszny (7).
  Jasna Góra, 1753 rok (III), Warszawa u św. Ducha 1745 (V) i 1746 (VI) i 1745 (VII).
• Na Fest św. Marcina Biskupa.
  Jasna Góra, 1753 rok.
• Na Fest św. Stanisława Kostki.
  Krosno u OO. Jezuitów, 1747 rok.
• Na Fest św. Katarzyny Panny i Męczenniczki.
• Na Fest św. Andrzeja Apostoła
• Na Fest św. Barbary Męczenniczki.
  Jasna Góra, 1753 rok.
• Na Fest św. Mikołaja Biskupa.
  Warszawa, 1746 rok.
• Na Fest Niepokalanego poczęcia Najświętszej Maryi Panny (3).
  Warszawa u Św. Trójcy, 1745 (II).
• Na Fest św. Tomasza Apostoła.
  Warszawa, 1746 rok.
• Na Fest Bożego Narodzenia (3).
  Kraków na Skałce, 1750 rok oraz Jasna Góra, 1753 rok (II).
• Na Fest św. Szczepana pierwszego Męczennika
• Na Fest św. Jana Ewangelisty. Przy podziękowaniu przez solenną Wotywę za odstąpienie Szwedów od Jasnej Góry Częstochowskiej.
• Na Fest świętych Młodzianków.
  Warszawa, 1746 rok.
• Kazanie na Konkluzji Anniwesarza Koronacji Obrazu Lwowskiego WW. OO. Dominikanów.
  Lwów, 1752 rok.
• Kazanie na Pogrzebie Xcia Jabłonowskiego Wojewody Rawskiego.
  Jasna góra, 1755 rok.
• Kazanie Przed Depozycją Ciała Jmc Pana Stanisława Samborzeckiego Cześnika Chorodelskiego w Kościele włodawskim miane, Roku 1757.
• Kazanie Pogrzebowa w Exortami dwiema.
  Przy wyprowadzeniu Ciała S.P.J.W Jmci Pana Antoniego Pociecha Strażnika wielkiego, Brześć Litewski, 1749 rok.
  Przy Depozycji Ciała J.W.Jmci Pana Wojciecha z Kurozwęk Męcinskiego Starosty Ostrzeszowskiego.

Dla porządku przypominam, że kazanie „Fest Świętego Jacka” było głoszone warszawskim kościele dominikanów w 1746 roku i znajduje się na stronach 272 – 276.

Dwa kazania poświęcone św. Wincentemu Ferreriuszowi znajdują się pomiędzy 92 a 97 stroną, i były głoszone w Krakowie w kościele św. Trójcy u dominikanów w 1752 roku oraz w Lwowie u ojców Dominikanów w 1753 roku.

Pierwsze kazanie o św. Wincentym Ferreriuszu opiera się na cytacie z Ewangelii św. Mateusza: „vos estis sal terrae, quod si sal evanuerit ad nihilum valet ultra”, („Wy jesteście solą ziemi, lecz jeśli sól utraci swą słoność, nie nadaje się już do niczego”). Św. Wincenty Ferreriusz jest oczywiście przykładem apostoła „bez którego nauki tak sobie wszyscy tęsknili, nie smakowali jak bez soli, że go sobie prawie wydzierali z rąk do rąk miasta, Królestwa, Prowincje i Księstwa”. Pafnucy Brzeziński głosząc gościnnie swoje kazanie w najstarszym dominikańskim kościele w Polsce pw. św. Trójcy w Krakowie podkreśla możliwość otrzymania cudów właśnie w tym miejscu. Cuda te są czynione nie mocą świętego, ale całej Trójcy Świętej, co wielokrotnie podkreśla autor. Nawiązuje przez to do miejsca głoszenia kazania to jest dominikańskiego krakowskiego kościoła pw. św. Trójcy. W dalszej części kaznodzieja wymienia najbardziej znane cuda świętego.

Drugie kazania głoszone u dominikanów we Lwowie opiera się na cytacie z Ewangelii św. Mateusza: „Non potest civitas abscondi supra montem posita, …” („Nie można ukryć miasta położonego na górze…”). Cytat ten służył będzie później również innym kaznodziejom. W kazaniu św. Wincenty porównany jest do jaśniejącej pochodni i światła. Przedstawiając kolejne cuda autor umiejętnie łączy je z „rozjaśnieniem”, „rozpaleniem”, „oświecaniem i ożywianiem swoimi kazaniami” całych prowincji i krajów. Pokaźna część kazania poświęcona jest dokładnemu opisowi działalności kaznodziejskiej św. Wincentego. Wszędzie za sprawą świętego dokonywało się wiele nawróceń, nie tylko wśród pogan ale w większości u ludzi grzesznych, czego kaznodzieja życzy współczesnym. Autor apeluje aby przez modlitwę i wstawiennictwo świętego Wincentego ludzie dokonywali skutecznej przemiany z grzeszników w ludzi bogobojnych i pełnych cnót.

Kazanie na świętego Jacka opiera się na dwóch cytatach biblijnych pochodzących z Ewangelii św Mateusza: „Euntes praedicate, nolite possidere aurum” ( „Idź i głoś, nie posiadaj złota”) oraz św. Łukasza: „vade & tu fac similiter” („Idź i czyń podobnie”). Początek kazania wypełnia definicja pracy kaznodziejskiej „szedłszy opowiadajcie miłość Boską i wzgardę świata”. Takim właśnie kaznodziejom był św. Jacek. Całe życie poświęcił nauczaniu miłości do Boga, gardząc jednocześnie bogactwem świata doczesnego „Nie odwiodło złoto i bogactwa, domowe Familie i Honory, od Kaznodziejskiej pracy i służby Boskiej …”. Dzięki swojej nauce sam św. Jacek był jak złoto. Autor używa bardzo pięknego i obrazowego porównania: „nie słowa ale złoto z ust jego płynęło, którym tak wiele ubogacił dusz ludzkich”. Ręce Jacka też były jak złoto bo zakładał tak wiele klasztorów, a jednocześnie wspomagał biednych i czynił wiele uczynków miłosierdzia. Złoto przewija się również w innych kontekstach życia i działalności św. Jacka umiejętnie używane przez kaznodzieję. Kazanie kończy błagalna prośba (mogąca stanowić oddzielną modlitwę) do św. Jacka – Ozdoby Korony Polskiej Patrona. Jest to kolejne świadectwo, że zarówno kult jak i świadomość patronatu św. Jacka nad ojczyzną były mocno zakorzenione w ówczesnej Polsce.

Na przykładzie dwóch kazań o św. Wincentym Ferreriuszu i jednego o św. Jacku mogę je ocenić jako spójne, jasne i odznaczające się w wielu fragmentach oryginalnością. Na pewno warto zapoznać się z pozostałą twórczością tego duchownego.

 

Rymiński Jan Nepomucen (? – ?), norbertanin

Tytuł: „Poseł wielki Boga wielkiego S. Wincenty Ferreryusz z ambony obwołany czyli Kazanie na uroczystość tego cudotwórcy w kościele Tróycy S. u WW. OO. Dominikanów w Krakowie powiedziane, a pod imieniem W. JMP. Onufrego Ożarowskiego Cześnikiewicza Sandomirskiego do druku podane przez X. Jana Nepomucena Rymińskiego Kanoniczego instytutu Premonstrateńskiego, professyi Hebdowskiey, natenczas spowiednika Zwierzynieckiego”.

Wydanie: 1764 rok, Kraków.

Link do wersji online: brak

Dotyczy: św. Wincentego Ferreriusza.

O autorze:

Należał do zakonu norbertanów w opactwie w Hebdowie.

O książce:

Książka wydana w 1764 roku, w Krakowie w drukarni Seminarium biskupiego akademickiego,

https://www.estreicher.uj.edu.pl/staropolska/baza/wpis/?sort=nazwisko_imie&order=1&id=190179&offset=0&index=14

W serwisie polona.pl są dwa inne kazania okolicznościowe z 1756 i 1763 roku, ale nie ma dodatkowych informacji o tym autorze. W dziejach kaznodziejstwa jest wymieniony jako pomniejszy autor pojedynczych kazań.

 

Rydzewski Wawrzyniec (1717 – 1765), jezuita

Tytuł: „Kazania Swiąteczne X Wawrzynca Rydzewskiego Soc. Jesu.”

Wydanie: 1768 rok, Wilno.

Link do wersji online: https://polona.pl/preview/34892cdd-c8b0-403e-bbf8-d3b29e10c34d

Dotyczy: św. Tomasza z Akwinu.

O autorze:

Rydzewski Wawrzyniec, jezuita, Litwin, urodził się w 1716 roku, a zmarł w 1765 roku. Miał tytuł doktora teologii i był autorem licznych kazań okolicznościowych i na dni świąteczne. Całe życie poświęcił misjom apostolskim. Był sławnym kaznodzieją w wileńskim kościele św. Andrzeja. Kazania księdza Rydzewskiego odznaczają się jasnością i naturalnym stylem: językiem czystym, miejscami silnym, podniosłym, z polotem poetycznym. [24]

O książce:

Wawrzyniec Rydzewski był autorem trzech dużych cykli kazań:

• Kazań niedzielnych (II Tomy).
• Kazań świątecznych.
• Kazań przygodnych.

„Kazania świąteczne” dedykowane są biskupowi wileńskiemu – Tomaszowi Zienkowiczowi, kawalerowi Orderu Orła Białego. Jest to dość skromny pod względem ilości kazań zbiór. W książce tej, wśród innych kazań znajduje się kazanie na dzień św. Tomasza z Akwinu. Pozostałe kazania zawarte w tym tomie to:

• Na Boże Narodzenie.
• Na dzień Zmartwychwstania Pańskiego.
• Na dzień Świąteczny Ducha Świętego.
• Na dzień Bożego Ciała.
• Na dzień Niepokalanego Poczęcia Panny Maryi.
• Na dzień Urodzenia Panny Maryi.
• W dzień Zwiastowania Panny Maryi.
• Na dzień Nawiedzenia Panny Maryi.
• Na dzień Oczyszczenia Panny Maryi.
• Na dzień Wniebowzięcia Panny Maryi.
• Na dzień św. Jana Chrzciciela.
• Na dzień św. Józefa.
• Na dzień świętych Apostołów Piotra i Pawła.
• Na dzień św. Andrzeja Apostoła.
• Na dzień św. Jakuba Apostoła.
• Na dzień św. Kazimierza Królewicza Polskiego.
• Na dzień św. Jana Nepomucena.
• Na dzień św. Benedykta.
• Na dzień św. Tomasza z Akwinu.
• Na dzień Zaduszny.

Kazanie na dzień św. Tomasza z Akwinu (podobnie do innych kazań) podzielone jest na trzy części. Myśl przewodnia zawiera się w sentencji: „Trojakie dary, czyli trojaki przybytek znajdował się w Tomaszu”. Wspomniane części kazania to:

• Część I. Przybytek Mądrości Jezusowej.
• Część II. Przybytek skromności Mojżeszowej.
• Część III. Przybytek gorliwości Eliaszowej.

Kazanie opiera się na biblijnym cytacie z Ewangelii św. Mateusza: „Nie może się miasto zakryć na górze osadzone”. Co ciekawe dokładnie ten sam cytat biblijny służy kolejnemu omawianemu kaznodziei – Barnabie Kędzierskiemu – jako myśl przewodnia, ale dla kazania poświęconemu św. Wincentemu Ferreriuszowi. Możliwa była zatem inspiracja między kaznodziejami. Wracając do kazania o św. Tomaszu, jest on porównany do takiego znakomitego miasta usytuowanego na górze, doskonale widocznego, którego obywatelami są cnoty świętego Tomasza. Część pierwsza rozpoczyna się od wyliczenia przez autora rodzajów mądrości. Jest zatem mądrość ziemska związana z ludzką chciwością, mądrość bydlęca związana z wygodami, uciechą i rozkoszą oraz mądrość szatańska związana z hipokryzją. Żadna z nich nie była jednak cechą św. Tomasza, co sumiennie udowadnia kaznodzieja analizując życiorys świętego. Tomasza cechowała natomiast mądrość Jezusowa, której opis w oparciu o Pismo Święte ukazuje autor. W drugiej części kazania Wawrzyniec Rydzewski pokazuje nam drugą cechę św. Tomasza – skromność Mojżeszową. Tu również autor sięga po liczne wydarzenia z życia Tomasza, które doskonale ilustrują tę cechę. Ostatnia trzecia część kazania poświęcona jest gorliwości św. Tomasza. Podsumowując w Tomaszu niczym w świętym mieście mieszkały przybytki święte: mądrość Jezusowa, skromność Mojżeszowa oraz gorliwość Eliaszowa.

Kazanie Wawrzyńca Rydzewskiego poświęcone św. Tomaszowi z Akwinu cechuje bardzo ładna polszczyzna, czytelna kompozycja i jasny i spójny przekaz. Autor nie nadużywa też łaciny.

 

Kędzierski Barnaba (ok 1725 – 1799), franciszkanin

Tytuł: „Kazan na rożne swięta całego roku uroczyste y nieuroczyste przez X. Barnabę Kędzierskiego, franciszkana Prowincyi Ruskiey mianych.”

Wydanie: 1772 rok, Lwów.

Link do wersji online: https://polona.pl/preview/5d0f36f4-95b6-4dc3-a8c8-9d8738c7446c

Dotyczy: św. Wincentego Ferreriusza.

O autorze:

Ze strzępków informacji wiemy, że był prowincjałem prowincji ruskiej. Barnaba Kędzierski wizytował również jako prowincjał w klasztorze klarysek zamojskich w latach 1770-1781. W latach 70. XVIII w. zasłynął jako kaznodzieja franciszkański we Lwowie. [25] Barnaba Kędzierski zebrał źródła rękopiśmienne i ikonograficzne dotyczące życia i kultu bł. Jakuba, [26] a w roku 1778 wydał drukiem jego życiorys. [27]

O książce:

W prezentowanym wydaniu książka zawiera dwa tomy kazań jakie wygłosił franciszkanin – Barnaba Kędzierski. Nie jest to bardzo obszerny zbiór, dlatego autor nazywa części „tomikami”. Zbiór dedykowany jest św. Janowi Nepomucenowi. Poniżej prezentuję zawartość publikacji. Należy zwrócić uwagę, że spis treści zawierający spis kazań różni się nieco od faktycznej zawartości. W rzeczywistości w zbiorze jest dodatkowe kazanie, zaś jednego z wymienionych w spisie kazań nie ma w książce.

Tomik I:

• Na Święto Nowego Roku.
• Na Uroczystość Świętych Królów [Trzech Królów].
• Na św. Agnieszkę Pannę i Męczennicę.
• Na Święto Gromnicznej Panny i Męczenniczki [Oczyszczenia N. M. P.].
• Na św. Macieja Apostoła.
• Na św. Kazimierza Patrona Korony Polskiej.
• Na św. Józefa Oblubieńca N. M. P.
• Na Uroczystość św. Benedykta Opata.
• Na Uroczystość Zwiastowania N. M. P.
• Na św. Wincentego Ferreriusza.
• Na Niedzielę Wielkanocną.
• Na Poniedziałek Wielkanocny.
• Na Wtorek Wielkanocny.
• Na św. Wojciecha Biskupa i Męczennika.
• Na św. Fidelisa Męczennika Kapucyna.
• Na św. Marka Ewangelistę, podczas Procesji.
• Podczas Konsekracji Biskupa Dominika Piotra Karwosieckiego, biskupa Byblieńskiego, koadiutora biskupstwa Bakowskiego.
• Podczas Obrad Zakonnych.

Tomik II:

• Na świętych Filipa i Jakuba Apostołów.
• Na Uroczystość znalezienia Krzyża Świętego.
• Na św. Stanisława Biskupa i Męczennika, Patrona Korony Polskiej.
• Na w Niebo wstąpienie Chrystusa.
• Na Pierwszy Dzień zesłania Ducha Świętego [kiedy przypadło Felixa Wyznawcy Kapucyna].
• Na drugi Dzień zesłania Ducha Świętego.
• Na trzeci Dzień zesłania Ducha Świętego.
• Na uroczystość Najświętszej Trójcy.
• Na ogłoszenie Kanonizacji św. Józefa z Kupertynu.
• Na Poświęcenie Kościoła.
• Na Obłóczyny Panny Zakonnej [w kościele PP. Benedyktynek].
• Na św. Iwona Wyznawcy.
• Na podziękowanie Panu Bogu za obranie Papieżem Klemensa XIV.

Ostatnie kazanie związane jest z wydarzeniem współczesnym pisarzowi. Był to wybór papieża Klemensa XIV na Stolicę Piotrową. Pozwala to ściślej określić datę powstania kazania na 1769 rok.

Kazanie na święto Wincentego Ferreriusza podobnie jak inne kazania podzielone jest na dwie części. Pomysł kaznodziejski oparty został na fragmencie z Ewangelii św. Mateusza – „Nie może zakryć się Miasto na górze położone”. Pierwsze strony kazania poświęcone są pojęciu prawa i przepisów. Nie potrzebują go ludzie sprawiedliwi, którzy zawsze dobrze starają się czynić. Podobnie Pan Bóg nie ustanowił nakazów dla pierwszych ludzi i dopiero po zrzeszeniu, Bóg poprzez Mojżesza przekazał swoje prawo. Zmienił to dopiero Chrystus ustanawiając Nowe Przymierze. Syn Boży chciał abyśmy jako chrześcijanie świecili dobrym przykładem i miłością. Mamy być „na wysokiej sprawiedliwości ugruntowani”, niczym wysoko położone miasto. Takim wysokim, niezdobytym miastem był św. Wincenty Ferreriusz. Wincenty Ferreriusz nazywany jest przez kaznodzieję „mieszkaniem dla Pana Boga”. Jakie były znaki obecności Boga w św. Wincentym? Po pierwsze to, że przestrzegał przykazań bożych. Po drugie dar czynienia cudów jaki otrzymał do Boga. Autor wymienia cały szereg najsłynniejszych cudów św. Wincentego. Trzecim znakiem obecności Boga w życiu św. Wincentego było nieprzejednane i odważne głoszenie słowa bożego również wśród niewiernych. W tym kontekście św. Wincenty to „miasto niezdobyte i forteca duchowa” – miasto niezdobyte przez grzech …
Druga część kazania dotyczy roli świętych. Jak stwierdza autor: „… tak dla duszy naszej ustanowił Bóg Świętych, do których byśmy przed gniewem Boga uciekać się mogli”. Autor przytacza wiele cudów św. Wincentego związanych z odpuszczeniem grzechów, poprawą, nawróceniem pod wpływem świętego. Święty był również obroną, pociechą, lekarzem chorób, cudotwórcą. W jednym ze zdań wspomniany jest cud w Morelli, oczywiście bez podawania szczegółów: „… z dziecięcia uczynioną potrawę od szalejącej niewiasty, znowu w żywe przemienił dziecię”. Podsumowując, kazanie czyta się dobrze, należy docenić koncept autora dotyczący nieszablonowego przedstawienia postaci św. Wincentego Ferreriusza.

Niezależnie od tej dość typowej pozycji jakim jest omawiany zbiór kazań, warto zwrócić uwagę na inne dzieło ojca Barnaby Kędzierskiego. To niewielka ale bardzo ciekawa z punktu widzenia historycznego pozycja: „Wiadomosc O krzewieniu Wiary Swiętey w Moldawii y Wołoszczyznie …” [28] Informacje o Wołoszczyźnie, Mołdawii i historii wiary na tych terenach z punktu widzenia XVIII wieku wydają się niezwykle interesujące. Mało kto wie, że te tereny od początku XVII wieku podlegały polskiemu zwierzchnictwu kościelnemu.

 

Zakończenie

Rok 1772 to data I Rozbioru Rzeczypospolitej. Przyjąłem tę datę jako symboliczny początek końca naszej państwowości zakończonej trzecim rozbiorem w 1795. To również data, która definitywnie kończy późny barok na ziemiach polskich. Kaznodziejstwo polskie okresu oświecenia i później XIX wieku to temat na zupełnie inne opracowanie.

 

---

 

[1] https://pl.wikipedia.org/wiki/Obraz_Matki_Bo%C5%BCej_Podkamie%C5%84skiej

[2] https://pl.wikipedia.org/wiki/Monastyr_Krzy%C5%BCa_%C5%9Awi%C4%99tego_w_Podkamieniu
https://www.podkamien.pl/articles.php?article_id=259

[3] https://pl.wikipedia.org/wiki/J%C3%B3zef_Potocki_(1673%E2%80%931751)

[4] https://pl.wikipedia.org/wiki/Parafia_Wniebowzi%C4%99cia_Naj%C5%9Bwi%C4%99tszej_Maryi_Panny_w_%C5%9Awilczy

[5] Opis zaczerpnąłem z: Maurycy Dzieduszycki, „Żywot Wacława Hieronima Sierakowskiego arcybiskupa lwowskiego”, źródło: https://archive.org/details/zywotwaclawahier00dzie

[6] https://pl.wikipedia.org/wiki/Franciszek_Koczorowski

[7] https://polona.pl/preview/c19e1b01-b3cf-42bc-b248-12e9949f1ff2

[8] https://www.krasnobrod-sanktuarium.pl/sanktuarium/historia-krasnobrodu-i-parafii/

[9] Zbigniew Baran, „Kaznodzieje zakonni kościoła Mariackiego w Krakowie w….”

[10] Niestety nie mam obecnie dostępu do tej pozycji.

[11] https://pl.wikipedia.org/wiki/Ignacy_Kanty_Herka

https://cac.historia.uj.edu.pl/osoba/2008521_Ignacy_Kanty_Herka_z_Krakowa

[12] https://pl.wikipedia.org/wiki/Micha%C5%82_Stefan_Jordan

[13] https://pl.wikipedia.org/wiki/Klemens_Stanis%C5%82aw_Herka
https://core.ac.uk/download/pdf/190384195.pdf

[14] Herb rodu Jordanów: https://pl.wikipedia.org/wiki/Jordanowie_herbu_Tr%C4%85by

[15] Najpewniej chodzi i Kolegiatę św. Anny.

[16] Potencjalna literówka, bowiem wydanie jest z grudnia 1750 roku.

[17] https://pl.wikipedia.org/wiki/Klemens_Chodykiewicz

[18] Sadok Barącz, „Żywoty sławnych Ormian w Polsce”, https://www.google.pl/books/edition/%C5%BBywoty_s%C5%82awnych_Ormian_w_Polsce/A75oAAAAcAAJ?hl=pl&gbpv=1&dq=chodykiewicz&pg=PA103&printsec=frontcover

[19] https://www.creareaude.pl/bibliografia-cudu-w-morelli-w-europie-zachodniej-i-rzeczypospolitej/

[20] O twórczości Antoniego Lipiewicza więcej można przeczytać w opracowaniu Filipa Wolańskiego, „Kaznodziejstwo bernardyńskie w staropolskim systemie komunikacji społecznej.” 2023 rok.

[21] Na pewno pracował w latach 1745 – 1748 a być może jak twierdzi Hieronim Eugeniusz Wyczawski, A. Lipiewicz pra­cował na Wawelu jeszcze po 1748 r. do 1754 roku.

[22] https://www.creareaude.pl/sw-wincenty-ferreriusz-i-cud-w-morelli-w-polskim-malarstwie/

[23] Zbigniew Baran, „Kaznodzieje zakonni kościoła Mariackiego” …

[24] Pogląd krytyczny na lepszych kaznodziejów naszych XVIII wieku. Włocławek, 1898 rok, źródło: https://rcin.org.pl/ibl/Content/241066/WA248_277326_F-7374-d_krukowski-poglad_o.pdf

[25] Artykuł omawia twórczość Barnaby Kędzierskiego w kontekście tematu pracy, brak jednak danych biograficznych. https://repozytorium.uni.wroc.pl/Content/135361/PDF/Aniol_w_pismiennictwie_polskim_XVII_i_XVIII_wieku.pdf

oraz:

https://samborparafia.at.ua/7-44-Lipiec_2010_r..pdf

[26] Chodzi o Jakuba Strepa herbu Strzemię, https://pl.wikipedia.org/wiki/Jakub_Strzemi%C4%99

[27] https://polona.pl/preview/75cdc4bd-7e1d-4bd8-ad2a-fa7ccbf1105d
https://polona.pl/preview/52ea3faa-21a4-43b9-9126-9accdfd64780

[28] https://polona.pl/preview/5c2529d8-1da4-4408-b1cc-e65bc1a56ed1

[29]

Filip Wolański, „Kaznodziejstwo bernardyńskie w staropolskim systemie komunikacji społecznej schyłku epoki saskiej Studium kształtowania wyobrażeń i postaw”, Toruń 2012, ISBN 978-83-7780-301-1

Magdalena Witwińska, „POLICHROMIA DWÓCH TRÓJC W KOŚCIELE P.W. ŚW. JÓZEFA WE WSCHOWIE”, źródło: https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.desklight-a8380e24-dc5e-4811-9ed8-d3b7b5becfaf/c/Ochrona_Zabytkow-r1999-t52-n3__206__s_264-279.PDF

dr Salezy Bogumił Tomczak OFM, Poznań – OO. Franciszkanie, „BIBLIOTEKA GŁÓWNA PROWINCJI ŚW. FRANCISZKA Z ASYŻU ZAKONU BRACI MNIEJSZYCH W POZNANIU”.