Dodatek II zawiera Kazania wydane w latach 1700 – 1729. Rzeczywista data ich wygłoszenia może być wcześniejsza. Dodatek II jest integralnie związany z artykułem „Polskie kazania o czterech wielkich świętych dominikańskich: Dominiku Guzmanie, Jacku Odrowążu, Tomaszu z Akwinu i Wincentym Ferreriuszu”. Link.
Mazowiecki Michał (1600 – 1684), jezuita
Tytuł: „Echo zawołanych czasu swego kaznodzieiow Societatis Iesu albo kazania, I. o s. Thomaszu, Doktorze Anielskim”.
Wydanie: 1701 rok, choć zawiera kazania z XVII wieku, Wilno.
Link do wersji online: https://polona.pl/item-view/3f6d4890-f67f-4dba-85d0-b8769afecc5c?page=0
Dotyczy: św. Tomasza z Akwinu.
O autorze:
Michał Mazowiecki (1600 – 1684), od 1616 roku jezuita, słynął z pobożności, nauki i wymowy. Czas jakiś uczył retoryki, a następnie zarządzał całą prowincją litewską. Był rektorem Uniwersytetu Wileńskiego w latach 1683 – 1684. Umarł w roku 1684 w Wilnie.
O książce:
Na książkę wydaną w 1701 roku w Wilnie składają się trzy kazania. Są to:
- Kazanie I – O św. Tomaszu Doktorze Anielskim, autorstwa Michała Mazowieckiego.
- Kazanie II – O św. Kazimierzu Królewiczu, autorstwa Jakuba Olszewskiego.
- Kazanie III – O św. Teresie, Pannie, Karmelu Reformatorce, autorstwa Stanisława Załuskiego.
Można więc śmiało powiedzieć, że jest to małe dziełko zawierające trzy niezależne kazania, trzech różnych autorów. Wszystkie trzy kazania głoszone były głoszone w trzech różnych kościołach wileńskich. Interesujące nas pierwsze kazanie wygłoszone było w wileńskim Kościele św. Ducha, Zakonu Kaznodziejskiego w 1671 roku. Jest to jedyne kazanie przy którym podana jest data. W tym kontekście kazanie to powinno być zaliczone w poczet dzieł XVII wiecznych, ale konsekwentnie stosuję tu podział związany z datą wydania książki, a nie głoszenia kazania. Kazanie podzielone jest na kilka części, które są wyróżnione łacińskimi podtytułami:
- Vidi Angelum (Zobaczyłem Anioła);
Autor przypomina, że św. Tomasz zwany był wołem, ale jak pisze kaznodzieja: „Objawił bowiem swego czasu Pan Bóg, jak subtelny rozum, w cielistym wole był utajony”. Jego nauka łączyła najlepsze tradycje: świętych Hieronima, Grzegorza i Ambrożego. - Vidi Angelum fortem (Zobaczyłem silnego Anioła);
Autor podkreśla moc, siłę i stabilność nauki św. Tomasza na której opiera się kościół. Bierze się to stąd, że cenzorem nauki głoszonej przez Tomasza był sam Chrystus. Prawdy opisane, usystematyzowane i ogłoszone przez św. Tomasza nadal po pięciuset latach pozostają niezmienne i niewzruszone. - Amietum nube (Tajemnicza chmura);
Autor ubolewa, że do zakonu nie idą najlepsi i najzdolniejsi. Tomasz z Akwinu długo był skrywany przez Pana Boga za obłokiem. Jest to metafora skromnego habitu dominikańskiego. Jednak jego nauka niczym blask słońca przedarła się spod otaczających go chmur i rozświeciła go na ówczesne uniwersytety i najznamienitsze ambony: „Znają go wszystkie Kościoły, wszystkie akademie, zna świat cały Doktorem …”. - Et habebat in manu sua librum apertum (A miał w ręku otwartą księgę);
Nie każde dzieło teologiczne wytrzymuje próbę czasu, jest zrozumiałe i ciągle czytane. Spuścizna św. Tomasza to cały czas źródło inspiracji dla teologów, filozofów i kaznodziei. Według autora kazania wynika to z tego, że w przypadku św. Tomasza był on nie tylko mądry ale i święty: „Rzadsza mądry, a oraz excellenter święty”.
Zawadzki Benedykt (1652 – 1705), pijar
Tytuł: „Kazania Na Swięta Uroczyste Dla większey czci y chwały Boga w Troycy Iedynego dla wysławienia Naiaśnieyszey Nieba y Ziemie Krolowey Boga-Rodzicy Panny Maryi y inszych Swiętych Panskich […]”
Wydanie: 1700 (Tom I) i 1702 (Tom II) rok, Warszawa.
Link do wersji online:
Tom I: https://dbc.wroc.pl/dlibra/publication/13197/edition/11702
Tom II: https://dbc.wroc.pl/dlibra/publication/13208/edition/11715?language=en
Dotyczy: św. Dominika, św. Jacka Odrowąża, św. Tomasza z Akwinu.
O autorze:
Benedykt Zawadzki, znany również jako Benedykt od św. Józefa to kaznodzieja i poeta. Urodzony w 1652 roku wstąpił do Pijarów i był ich rektorem w Piotrkowie Trybunalskim i Warszawie, umarł w r. 1705. w Warszawie. [1] W swoich pieśniach („Lyricorum”) usiłował naśladować Sabierwskiego. Współzałożyciel drukarni pijarów w Warszawie – „Typographia Patrum Scholarum Piarum Collegii Varsaviensis”. Na działalność drukarską uzyskał pozwolenie od króla Jana Sobieskiego w 1694 roku. Należy podkreślić niezwykle ważną rolę tej drukarni, która drukowała między innymi podręczniki szkolne.
O książce:
Pierwszy tom kazań dedykowany jest prałatom i kanonikom Świętego Kościoła Metropolitańskiego Gnieźnieńskiego. Zawiera on kazanie niedzielne. Tom drugi poświęcony jest zaś Kapitule Łowickiej i zasiadającym w niej prałatom i kanonikom. Książkę zdobi grafika przedstawiające Matkę Bożą w typie Niepokalanej zatytułowana: „Na Herb Jaśnie Wielmożnej Kapituły Łowickiej”. Kazania o interesujących nas świętych zawiera Tom II, wydany w 1702 roku. Przy kazaniach (oprócz pojedynczych przypadków) nie ma informacji o miejscu i dacie głoszenia, zatem prawdopodobnie powstały one jedynie z myślą o poniższej publikacji. Ostatnie trzy kazania pogrzebowe dostarczają nam informacji zarówno o miejscu jak i dacie głoszenia kazania. Są to również piękne przykłady niezwykle popularnych mów pogrzebowych w I Rzeczypospolitej.
Publikacja (Tom II) zawiera 88 Kazań poświęconych:
- W Dzień Nowego Lata.
- W Dzień Trzech Królów.
- W Dzień Św. Sebastiana Męczennika, Patrona Morowego Powietrza.
- W Dzień Św. Agnieszki.
- W Dzień Św. Franciszka Salezjusza, Fundatora Zakonu Wielebnych Panien Wizytek.
- W Dzień Oczyszczenia Panny Maryi.
- W Dzień Św. Romualda, Fundatora Camaldulensium.
- W Dzień Św. Macieja Apostoła (2).
- W Dzień Św. Kazimierza, Królewicza Polskiego.
- W Dzień Św. Tomasza z Akwinu.
- W Dzień Św. Józefa, Oblubieńca Najświętszej Panny.
- W Dzień Św. Benedykta Opata.
- W Dzień Zwiastowania Najświętszej Panny (2).
- W Dzień Św. Wojciecha.
- W Dzień Św. Jerzego Męczennika.
- W Dzień Św. Katarzyny Sieneńskiej.
- W Dzień Św. Filipa i Jakuba.
- W Dzień Znalezienia Świętego Krzyża (2).
- W Dzień Św. Moniki.
- W Dzień Św. Stanisława, Biskupa Krakowskiego.
- W Dzień Św. Izydora.
- W Dzień Św. Filipa Neriusza, Fundatora Congregationis Oratorii.
- W Dzień Św. Norberta, Fundatora Zakonu Premonstratensów.
- W Dzień Św. Pryma i Felicjana Męczenników.
- W Dzień Św. Jana z Facundo, przy pierwszej jego w Warszawie Solennizacyi. Roku 1692.
- W Dzień Św. Antoniego z Padwy.
- W Dzień Św. Jana Chrzciciela.
- W Dzień Św. Piotra i Pawła.
- W Dzień Nawiedzenia Najświętszej Panny.
- W Dzień Św. Małgorzaty.
- W Dzień Uroczystości Najświętszej Panny Szkaplerza.
- W Dzień Św. Marii Magdaleny.
- W Dzień Św. Jakuba Apostoła.
- W Dzień Św. Anny.
- W Dzień Św. Ignacego Loyoli, Societatis Jesu W Warszawie, 1693 roku.
- W Dzień Najświętszej Panny Anielskiej albo Porcjunkuli.
- W Dzień Św. Dominika, Fundatora Zakonu Kaznodziejskiego.
- W Dzień Przemienienia Pańskiego.
- W Dzień Św. Wawrzyńca.
- W Dzień Św. Klary.
- W Dzień Wniebowzięcia Najświętszej Panny.
- W Dzień Św. Rocha, Patrona od morowego powietrza.
- W Dzień Św. Bernarda Opata.
- W Dzień Św. Jacka.
- W Dzień Św. Bartłomieja.
- W Dzień Św. Augustyna.
- W Dzień Narodzenia Najświętszej Panny (2).
- W Dzień Imienia Najświętszej Panny, oraz przy Introdukcji Zakonu naszego do Szczucina i otwarciu tamże Szkół …
- W Dzień Pocieszenia Najświętszej Panny.
- W Dzień Św. Tomasza z Villa nova.
- W Dzień Podwyższenia Krzyża Świętego.
- W Dzień Św. Mateusza Apostoła.
- W Dzień Św. Michała Archanioła.
- W Dzień Uroczystości Różańca albo Marii de Victoria.
- W Dzień Św. Franciszka, Zakonu Serafickiego Fundatora.
- W Dzień Św. Franciszka Borgiasza Societatis Jesu.
- W Dzień Św. Teresy Panny (2).
- W Dzień Błogosławionego Jana Kantego w Warszawie u Wielebnych Panien Zakonu Franciszka Świętego.
- W Dzień Św. Piotra z Alcantary.
- W Dzień Św. Jana Kapistrana w Warszawie u OO Bernardynów przy pierwszej po Kanonizacji Uroczystości, 1691 rok.
- W Dzień Św. Szymona i Judy Apostołów.
- W Dzień Wszystkich Świętych (2).
- W Dzień Zaduszny.
- W Dzień Św. Marcina.
- W Dzień Błogosławionego Stanisława Kostki.
- W Dzień Św. Katarzyny Panny i Męczenniczki.
- W Dzień Św. Jędrzeja.
- W Dzień Św. Franciszka Xawerego.
- W Dzień Św. Barbary.
- W Dzień Św. Mikołaja Biskupa.
- W Dzień Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Panny (2).
- W Dzień Św. Tomasza Apostoła.
- W Dzień Św. Wiktorii Panny i Męczenniczki.
- W Dzień Bożego Narodzenia.
- W Dzień Św. Szczepana (2).
Drugie kazanie: w Bielawach na Prymicjach jednego Kapłana, R.P. 1682. - W Dzień Św. Jana Apostoła i Ewangelisty.
- W Dzień Św. Młodzianków.
- Kazanie na pogrzebie IMości Pana Jana Zawadzkiego. Klębów, 1678 rok.
- Kazanie na pogrzebie IMości Pana Franciszka Zbroskiego. Warka, kościół OO. Franciszkanów, 1690 rok.
- Kazanie na pogrzebie IMości Jerzego Boiemskiego, Miecznika Czerskiego. Łowicz, kościół jezuitów, 1684 rok.
Liczba w nawiasie oznacza ilość kazań na dany temat. Tom II zawiera wiec po jednym kazaniu poświęconemu: św. Dominikowi, św. Jackowi Odrowążowi i św. Tomaszowi z Akwinu.
Kazanie poświęcone św. Tomaszowi z Akwinu głoszone jest wokół braku przyzwolenia rodziny i wynikających z tego dylematów jakie miał młody Tomasz, kiedy wstępował do Zakonu Dominikańskiego. Czynił to wbrew woli rodziny, a szczególnie swojej matki Teodory. Kaznodzieja wymienia potencjalne zaszczyty, które ominęły pochodzącego z szlacheckiego rodu św. Tomasza w momencie wstąpienia do zakonu żebraczego. Opatrzność boska sprawiła jednak, że to właśnie dzięki tej decyzji rozsławił on imię swojej rodziny jak nikt inny.
Kazanie na święto św. Dominika rozpoczyna cytat z Ewangelii św. Łukasza: „I pochodnie gorejące w rękach naszych”. Święty Dominik założyciel zakonu dominikańskiego jest nie tylko pochodnią ale i gwiazdą na czele. Św. Dominik podążał w życiu doczesnym za chrystusowym nakazem: „Niech będą biodra wasze przepasane, i pochodnie gorejące w rękach waszych”. Przepasanie oznacza: skromność pokutę i gotowość do wyrzeczeń, pochodnia zaś to głoszenie Słowa Bożego. Kaznodzieja po dokładnym wytłumaczeniu słów Ewangelii stwierdza, że św. Dominik swoim życiem i cudami wypełnił to wezwanie Chrystusa. Autor kazania wymienia fragmenty z żywota Dominika ilustrujące powyższą tezę, wspominając oczywiście fakt, że do Polski został wysłany z misją św. Jacek. Benedykt Zawadzki bardzo dokładnie omawia cechy dobrego i złego kaznodziei. Kończąc, autor stwierdza, że największym cudem św. Dominika było założenie i tak dynamiczne rozszerzenie się dominikanów w całej Europie. Wymienia również najznamienitszych synów zakonu dominikańskiego wraz z św. Tomaszem z Akwinu, św. Jackiem i św. Wincentym Ferreriuszem (wymienia oczywiście również innych dominikanów).
W kazaniu poświęconym św. Jackowi myślą przewodnią jest również cytat z Ewangelii: „niech biodra wasze będą przepasane”. Co znaczyło w nauczaniu Jezusa „mieć biodra przepasane”? To metafora gotowości do działania, pielgrzymek i pójścia tam gdzie posyła Bóg, ale również gotowości na przyjście Jezusa. Św. Jacek porównywany jest do biblijnego Eliasza. Kaznodzieja podkreśla jego „chyżość” i zdecydowanie w głoszeniu Słowa Bożego. Jacek jest „bożym podróżnikiem”, który wjedzie triumfalnie do nieba po śmierci. W treść kazania wplecione zostało również słynne widzenie Matki Bożej, która obiecała pomoc św. Jackowi oraz cud z uratowaniem alabastrowej kamiennej statuy Matki Bożej w Kijowie.
Popławski Mikołaj (1636 – 1711), biskup, senator
Tytuł: „Stoł Dvchowny, Rozlicznemi Nauk Zbawiennych, Historyi, y Przykładow, przy reflexyach na całego Roku Tygodnie, Niedziele y Swięta nie tylko dla nabożnych Dusz, ale y Kaznodzieiow, Spowiednikow, Potrawkami Zastawiony Albo Medytacye Y Navki Dvchowne, Przy Porankowych y Wieczornych Modlitwach w Kościele Warszawskim S. Iana”, Tomy: I, II, III.
Wydanie: 1704 rok, Warszawa.
Link do wersji online:
https://polona.pl/preview/74ad4c61-6654-42fd-837b-b2bf78245235
https://polona.pl/preview/30408ca8-06e2-4f91-9621-da655e8f7ee8
https://polona.pl/preview/9bbe5976-d702-4c47-89dc-a94cf2ce1a88
Powyższe linki dotyczą kolejno Tomu I, II, III
Dotyczy: św. Dominika, św. Jacka Odrowąża, św. Tomasza z Akwinu, św. Wincentego Ferreriusza.
O autorze:
Mikołaj Popławski herbu Białynia urodził się 4 grudnia 1636 roku w Popławach na Podlasiu, zmarł 7 września 1711 roku we Lwowie. Polski duchowny katolicki, scholastyk kapituły katedralnej poznańskiej w latach 1676 – 1677, kanonik poznańskiej kapituły katedralnej kanonii Dubin w latach 1670 – 1676. Od 1670 roku kanonik poznański, następnie kanonik warszawski i dziekan płocki. Kaznodzieja królewski, wygłaszał przemówienia i kazania podczas obrad sejmowych. W 1685 roku mianowany biskupem inflanckim, rezydował w Dyneburgu. Brał aktywny udział w posiedzeniach Senatu. W lipcu 1710 mianowany arcybiskupem lwowskim, zmarł przed uzyskaniem potwierdzenia nominacji przez papieża. Informacje te zasięgnąłem z wikipedii. [16]
O książce:
To monumentalne dzieło zawiera „Medytacje i Nauki Duchowe …” na każdy dzień z roku liturgicznego oraz dodatkowe rozważania związane z Męką Pańską, Śmiercią, Sądem Bożym, Piekłem, Niebem oraz Dziesięciorgiem Przykazań Bożych, które są zawarte w tomie trzecim. Pierwsze dwa tomy liczą łącznie 2214 stron samego tekstu nie licząc Rejestrów z obu tomów, zaś tom trzeci liczy 464 strony. Autor w krótkim wstępie zaprasza czytelników do stołu nie doczesnego ale „Stołu Duchowego”, na którym jest pokarm dla duszy i przygotowania do życia wiecznego. Ze strony tytułowej wynika, że owe medytacje były prowadzone i dobrze znane jako ranne i wieczorne modlitwy w warszawskim kościele św. Jana. Ich autorem był senator i biskup inflancki i lwowski – Mikołaj Popławski, który „na wielu ludzi usilne pragnienie” przygotował wersję przeznaczoną do druku . Nie są to tradycyjne kazania jakie możemy spotkać w innych zbiorach, ale z drugiej strony wypełniają one szeroką definicję związaną z głoszeniem Słowa Bożego czy to z ambony czy też do prywatnej modlitwy i rozważań. Każda z medytacji ściśle nawiązuje do czytania Ewangelii na dany dzień, przypomina więc homilie. Długość rozważań jest różna. Zwykle każde z nich jest podzielone na kilka części, ale medytacje na najważniejsze święta kościelne lub niedzielę mają często kilkanaście części. Podział jest bardzo klarowny i pomaga w dobrym zrozumieniu tekstu. Absolutnym nowością jest dodanie po zakończeniu rozważania opartego na Ewangelii rozdziału nawiązującego do postaci świętego, który jest patronem danego dnia. Autor stara się nie tylko przedstawić postać świętego ale nawiązuje również do treści Ewangelii i medytacji. Fragment ten jest również podzielony na części, nazywane „naukami”. Poprzez ten zabieg, prezentacja postaci świętego jest okazją do komentarza do Ewangelii oraz sposobem na prezentację nauki moralnej dla współczesnego czytelnika. Czasami medytacji towarzyszy prezentacja dwóch świętych, szczególnie jeśli nie są to postacie bardzo znane. Na koniec chciałbym podkreślić, że tekst jest pisany bardzo dobrą polszczyzną, praktycznie nie ma wtrąceń łacińskich, a czcionka w wydaniu z 1704 roku również znakomicie ułatwia czytanie współczesnym. W tym przebogatym dziele autor nawiązał do czterech postaci dominikanów: św. Dominika, św. Jacka, św. Tomasza i św. Wincentego. Prezentacja tych postaci nie ma charakteru cytowania „Żywotów Świętych” ale zawiera liczne nauki i nawiązania do Ewangelii, stąd choć formalnie nasi bohaterowie nie są centralną częścią medytacji to jednak w dużej części można stwierdzić, że dane rozważanie ściśle nawiązuje do ich życia, cech i cudów jakie czynili. Fragmenty książki związane ze świętymi omawiam bardzo pobieżnie, zachęcając jednocześnie czytelnika do samodzielnej lektury. Nie są to długie teksty. Całość medytacji na dany dzień to od kilku do kilkudziesięciu stron.
Św. Tomasz z Akwinu.
W pierwszym tomie, na stronie 614 mamy rozważanie na „II Niedzielę Postu”. Jest ono w głównej części podzielone na VI części, a następnie następuje nawiązanie do Żywotów Świętych. Bohaterem tego dnia jest św. Tomasz z Akwinu. Autor omawiając postać świętego nawiązuje do treści wcześniejszego rozważania. Co do zasady wspomnienie św. Tomasza ma jednak charakter uniwersalny. Autor dzieląc prezentację na V nauk prezentuje kluczowe elementy życia św. Tomasza wraz z odpowiednią interpretacją i nauką moralną dla czytelnika. W naukach podkreślone jest ogromne zaangażowanie św. Tomasza w tłumaczenie i kult „Najświętszego Sakramentu”. Na poparcie tezy o prawdziwości i znaczeniu nauki św. Tomasza przytoczona jest opowieść kiedy to sam Chrystus z krucyfiksu zapewnił Tomasza o tym, że „wszystko dobrze napisałeś o Mnie”. Nauka druga mówi o pożytku z czytania książek już od samego dzieciństwa. Kolejne nauki mówią o uwięzieniu św. Tomasza przez rodzinę oraz o kuszeniu cielesnym jakiego doświadczył młody Tomasz, gdy przysłano mu do pokoju kurtyzanę z poleceniem uwiedzenia go. Św. Tomasz z pomocą aniołów odrzucił pokusą cielesną, a w kolejnych latach uwolnił się od tego typu pokus. Powinno to stanowić dla nas wzór. Nie jesteśmy oczywiście wolni od „pasji i skłonności do grzechów” ale za mało wysiłku wkładamy w zwalczanie pokus. Ostatnia nauka nawiązuje do słów św. Alberta Wielkiego o św. Tomaszu, zaznaczając znaczenie rozsądku i rozumu w dyskusjach, pytaniach i wątpliwościach.
Św. Wincenty Ferreriusz.
Również w pierwszym tomie poczynając od strony 794 autor prezentuje medytację na „Wtorek Niedzielę Kwietniową”. Rozważanie podzielone jest również na VI części, które kończy żywot św. Wincentego Ferreriusza. Pierwsza część nauk, których kanwą był św. Wincenty Ferreriusz jest podzielona na V nauk. Po nich następuje krótko część druga o charakterze podsumowującym. Pomimo niezwykle dużej ilości cudów jak i bardzo ciekawego i udokumentowanego życia św. Wincentego – autor skupia się na cechach świętego i w każdej z nauk stara się nawiązać do współczesnych mu czasów podając jako wzór postępowanie św. Wincentego. Święty jest więc wzorem dla osoby nie tylko miłej Bogu, ale również nie takiej z powodu której „z ciebie i dla ciebie nikt nie cierpiał”. Druga nauka pokazuje, że jakim jesteśmy w młodości takimi mamy szansę być w życiu dorosłym. Kolejna nauka jest bardzo współczesna i mówi o tym, żeby nie ulegać pokusie tego, żeby w młodości używać życia, a poprawić się na starość. Nie znamy bowiem czasu swojego życia i może go zabraknąć na poprawę. Nauka czwarta nawiązuje do spowiedzi i szczerego żalu za grzechy – „żal penitenta pokutę umniejsza”. Ostatnia cześć nawiązuje do niezwykłego daru głoszenia kazań, gdzie niejednokrotnie św. Wincenty mówił słowami samego Jezusa. Podsumowanie zbiera cechy dobrego chrześcijanina i jako wzór podaje św. Wincentego.
Św. Dominik Guzman.
Tom drugi od strony 1519 prezentuje medytację na „Poniedziałek, X Niedzieli po Świętach”. Tym razem jest ona podzielona na VII części, po których następuje prezentacja sylwetki św. Dominika Guzmana. Jest ona podzielona na trzy części. Autor podkreśla znaczenie modlitwy Różańca Świętego oraz rolę pośrednictwa Matki Bożej w wypraszaniu łask bożych. Co ciekawe autor prosi o wstawiennictwo aby „Turecka nas nie przycisnęła potęga”. W tym kontekście przedstawiona jest postać św. Dominika. Kolejna część nawiązuje do „Stołu Pańskiego” oraz psa jako symbolu zakonu dominikanów. Dalej autor zachęca nas abyśmy śladem św. Dominika modlili się jak najczęściej i odmawiali Różaniec i Koronki. Rozważenie kończy nawiązanie do jednego z symboli św. Dominika czyli gwiazdy na czole świętego.
Św. Jacek Odrowąż.
Również w tomie drugim od strony 1598 mamy medytację „Na XII Niedzielę po Świętach”. Jest ona podzielona na VIII części, przy czym ostatnia ósma (o miłości Bożej) powinna być rozważana cały tydzień. Rozważania kończy tradycyjne nawiązanie do postaci świętego, którym tym razem jest św. Jacek Odrowąż. Autor podkreśla, że jest to polski święty. W pierwszej części autor przywołuje cud przeprowadzenia braci przez Wisłę na płaszczu świętego i przepięknie nawiązuje do czasów współczesnych apelując aby rodziny starały się „przewozić do brzegu wieczności” i nie tonąć „w wodach złości i nieprawości świata tego”. W drugim akapicie autor nawiązuje również do wody i cudów św. Jacka apelując na koniec aby przez dar wody i łez pokutujących dopłynęli do brzegu wieczności. Kolejne fragmenty podzielone są na cztery nauki i nawiązują do historii powołania św. Jacka do dominikanów, rozwoju zakonu dominikańskiego w czasach św. Jacka oraz cudu uratowania Najświętszego Sakramentu i figury Matki Bożej z oblężonego przez Tatarów Kijowa.
Piskorski Sebastian Jan (1636 – 1707), rektor Akademii Krakowskiej
Tytuł: „Kazania na Dni Panskie, na vroczystości Bogarodzice Panny Niepokalanie Poczętey, na swięta osobliwe Słvg Panskich, w roznych Kościołach odprawione, a dla duchownego pozytku poboznemu czytelnikowi zostawione”
Wydanie: 1706 rok, Kraków.
Link do wersji online: https://polona.pl/preview/c4df7906-ecea-42fc-9d10-a7148be6c89e
Dotyczy: św. Jacka Odrowąża, św. Tomasza z Akwinu.
O autorze:
Sebastian Jan Piskorski (ur. 1636, zm. 18 sierpnia 1707) – prawnik, poeta, kaznodzieja, pisarz religijny, architekt, rektor Akademii Krakowskiej w latach 1693 – 1699. Sebastian Piskorski, syn Marcina, urodził się w 1636 roku w Skawinie. W 1660 r. ukończył studia na Akademii Krakowskiej uzyskując stopień bakałarza. W roku 1664 został magistrem sztuk i doktorem filozofii, a następnie objął stanowisko profesora Szkół Nowodworskich. W 1688 r. został przyjęty do Kolegium Mniejszego i wydał z tej okazji zwyczajową kwestię, poświęconą właściwości powstawania substancjalnego w ujęciu arystotelesowsko-tomistycznym. W 1671 roku Piskorski wyjechał do Włoch, gdzie uzyskał doktorat z prawa na rzymskiej Sapienzie. Oddelegowany do Poznania, gdzie od 12 listopada 1672 do 3 października 1675 pełnił funkcję dyrektora Akademii Lubrańskiego i prowadził tam wykłady z prawa. Po kolejnym powrocie do Krakowa, w 1676 r. przyjął święcenia kapłańskie i objął stanowisko kaznodziei oraz spowiednika krakowskich klarysek, z którymi pozostał związany do końca życia.
Zasłynął jako znawca sztuki i architektury, odpowiadający za kształt krakowskiej kolegiaty akademickiej św. Anny. Przyczynił się także do renowacji wnętrz kościołów kolegiackich konwentów krakowskiego i starosądeckiego sióstr. klarysek, zaś jako proboszcz żębociński odnowił tamtejszy kościół parafialny. Ważnym dziełem sztuki i architektury, na którego powstanie decydujący wpływ miał ks. Piskorski, jest erem bł. Salomei w Grodzisku koło Skały. Piskorski należał do osób obdarzonych talentem dydaktycznym, który od 1664 r. rozwijał, nauczając poetyki, a następnie retoryki w Szkołach Nowodworskich. Sebastian Piskorski był wziętym panegirystą i płodnym pisarzem. Pozostawił po sobie m.in. zbiór kazań oraz piękny przekład z łaciny na język polski przypisywanego św. Hieronimowi zbioru żywotów ojców Kościoła. [2] [3]
O książce:
Książka jest podzielona na trzy główne części:
- Kazania na uroczystości i niektóre dni pańskie.
- Kazania na dni uroczyste Najświętszej Bogurodzicy Maryi Panny.
- Kazania na dni uroczyste świętych pańskich.
Trzecia część zawiera następujące kazania:
- Na Święty Stanisław. (3),
Kraków, Kościół Katedralny 1685 rok i 1684 rok.
Kraków na Skałce – bez daty, (nie po kolei w książce). - Na Święto św. Jana Chrzciciela,
Kraków, Kaplica Włoska u św. Franciszka. - Błogosławiona Kunegunda Panien Zakonu św. Klary Fundatorka w Starym Sączu,
1691; Kazania: Kraków u Panien Zakonnych, kościół św. Andrzeja: 1684, 1687, 1691 rok. - Na Świętą Annę Samotrzecią,
Kraków u Panien Zakonnych św. Teresy, 1698 rok. - Na Święty Wawrzyniec,
Jaworów. (na końcu książki) - Na Świętą Klarę. (2),
Kraków u Panien Zakonnych w kościele św. Andrzeja. - Na Święty Jacek,
Kraków kościół św. Trójcy. - Na Święty Michał. (2),
Kraków u Panien Zakonnych Nawiedzenia N. M. B., 1695 rok; oraz Panien Zakonnych w kościele św. Andrzeja. - Na Dzień Zaduszny,
Rynek Krakowski. - Na Święto Błogosławionej Salomei Panny. (4),
Kraków w kościele św. Andrzeja, 1677 rok. - Na Święty Andrzej,
Lwów u Panien Zakonnych św. Brygidy. - Na Święty Tomasz Apostoł,
Kraków u Panien Zakonnych w kościele św. Andrzeja. - Na Święty Tomasz de Aquino,
Kraków w kościele św. Trójcy. - Kazanie na dedykację Kościoła Krakowskiego św. Anny,1703 roku,
(odprawiona przez ks. Kazimierza z Łubna Łubieńskiego, biskupa …)
Kazanie wygłoszone w kościele ojców dominikanów w Krakowie.
Na Święty Jacek.
Propozycja. Św. Jacek wszystko dobrze uczynił. [4]
- Uważywszy co Najświętsza Matka Boska św. Jackowi wyświadczyła z Synem swoim, niepodobna nie przyznać, że mu bene omnia fecit.
- Zostać Synem tej, która równej nie ma sobie, wielkie szczęście; ale wielkich czynów potrzebuje.
- Przez co tak wielkie szczęście spotkało Bernarda Świętego?
- Przez co też spotkało św. Jacka obaczywszy przyznamy, winszując mu tego bene omnia fecit.
- Jeżeli przysłuszna aby Bóg i Matka Jego Najświętsza mieli syny przysposobione.
- Bóg przysposabia sobie syny ludzkie, aby im dał dziedzictwo chwały swojej.
- Chrystus ile człowiek jeżeli się może nazwać Synem Boskim przysposobionym.
- Nam to tylko extraneis takie Boskie Synostwo należy.
- Tak wielkie dobrodziejstwo jakoż Bogu zawdzięczamy?
- Św. Jacek jakim afektem Synowskim wypłacał tę dobroczynność Bogu.
- Białogłowa de Indulgentia Principis może przysposobić syna, co najwięcej Matce Boskiej należy; która dla nas syna swego postradała.
- Najświętsza Matka Boska dla tego, że przy Macierzyństwie Boskim zawsze Panna była i mieć syna inszego przyrodzonego nie mogła; powinna mieć Syny przysposobione; czego Leo Cesarz Pannom pozwolił.
- Dowód tego jako Matka Boża jest wszystkich wiernych Matką.
- Osobliwie jednak była Matką św. Jacka i successorem go swym uczyniła.
- Jakim sposobem na ten fauor u Matki Boskiej zarobił sobie, czy podobno że się w Chrystusa wrodził?
- Czy dla tego, że był gorącym sługą jej.
- Czyli, że tak wielkie jako i Chrystus cuda czynił?
- Kto Brat Chrystusów Prawdziwy, qui sunt Fraters mei?
- Która to wola Ojca niebieskiego, Bratem Chrystusowym kogo czyni!
- Tę wolę Ojca niebieskiego wypełnił św. Jacek rozsiewając Ewangelię po różnych Krajach.
- Zna Matka Boska za Syna św. Jacka, który ją najbłogosławieńszą wszystkiemu opowiedział światu, jako Syn prawdziwy.
- Kto chce aby mu się pokazała Matka zawsze, trzeba żeby bene omnia fecit.
- Konkluzja.
Wygłoszone w kościele ojców dominikanów w Krakowie.
Na Święty Tomasz de Aquino.
Propozycja. Panie nie jestem godzien, abyś wszedł do domu mego; ale tylko rzecz słowem.
Kto przykładem i nauką wiedzie do dobrego; ten wielki nazywany będzie w Królestwie Niebieskim.
- W Dzień pamiątki postanowienia SAKRAMENTU Najświętszego. Dwóch Wodzów wystawia nam Kościół Święty, Bóstwo Chrystusowi przyznających.
- Co to za dwa miecze przy ostatniej Wieczerzy Pańskiej i komu dane.
- Który jest tych pasowanych Rycerzów temi mieczami pierwszy.
- Święty Tomasz Wódz, Doktor przykładem wielki, Doktor nauki Wielki.
- W szkole Chrystusowej, ten Magnus Wielki, który czyni dobrze i uczy; kto uczy tylko, ten najmniejszy,
- Lubo wszędzie, osobliwie jednak przy Stole Pańskim i dobrych uczynków i rozeznania tej tajemnicy potrzeba.
- Chrystus wprzód czynić począł w Kanie Galilejskiej, przemieniwszy wodę w wino; pokazując, że miał wino przemienić w Krew swoją Najdroższą. Przy Wieczerzy ostatniej wprzód umył nogi Apostołom; toż dopiero podawszy im SAKRAMENT Najświętszy, tę naukę opowiedział. Hoc facite & c.
- Jako Tomasz Apostoł w Ciele uwielbionym po Zmartwychwstaniu wyznał Chrystusa Panem, Bogiem prawdziwym: Dominus meus, & Deus meus; tak drugi Tomasz de Aquino w SAKRAMENCIE Najświętszym rzetelnie Krew i Ciało Chrystusowe na wszystek świat trąbą nauki Anielskiej ogłosił.
- Człowiek do Wieczernika wodę niosący, znaczył św. Tomasza de Aquino. Za którego nauką iść wszystkim Zbawiciel rozkazał do uznania tej tajemnicy.
- Jako się Doktor Anielski w Wieczerniku Pańskim sprawiał? Jako się do podania nauki o tej Wiwandzie Niebieskiej przygotował.
- Co to jest Łoże stołowe Salomona wiecznego? Około którego sześćdziesiąt Kawalerów straż, trzymając miecze odprawia.
- Tej Kawalerii przy Stole Salomona Wiecznego jest Hetmanem św. Tomasz dzisiejszy de Aquino.
- Kościół Chrystusów jest to Raj, Drzewo żywota SAKRAMENT Najświętszy.
- Strażnik tego Raju i Drzewa żywota jest Cherubin z ognistym mieczem Tomasz Święty.
- Ezechiel widział w duchu przy wodach wołu z twarzą Cherubina mądrego, to jest św. Tomasza.
- Tego Wołu twarz mającego Cherubina wystawił Chrystus, aby strzegł i bronił Drzewa żywota SAKRAMENTU Najświętszego.
- Miecz Gedeona i podpłomyczek, to jest Sakrament Chleba Anielskiego wszystkich nieprzyjaciół Boskich zniósł. Litera Tau znaczy trzysta Kawalerii tegoż Wodza.
- Nauka: Doktorowie aby byli nie tylko umiejętnością, ale i życiem dobrym sławni.
- Konkluzyja krótkim zebraniem tej wszystkiej mowy do uczynków dobrych i uszanowania Najświętszego SAKRAMENTU wzbudzająca.
Kazanie to zostało przygotowane do głoszenia w Wielki Czwartek.
Tym co zwraca uwagę w kazaniach Sebastiana Piskorskiego jest bardzo jasny i czytelny podział kazania. Po tytule następuje zwykle cytat z Pisma Świętego, a następnie autor w kilku lub kilkunastu punktach prezentuje myśl kazania i jego główne założenia. Czasami punkty te mają charakter pytania, czasami są podsumowaniem pewnej myśli. Ten swoisty spis treści kończy się podsumowaniem nazywanym przez autora „Konkluzją”. To również bardzo ułatwia zrozumienie treści kazania. Dzięki temu już na początku czytelnik może zapoznać się z głównymi tezami i tematami poruszanymi w kazaniu. Następnie sama treść kazania jest podzielona zgodnie w punktami wstępu, co również ułatwia czytanie i wskazuje na przejście do nowego akapitu i tematu lub myśli kazania. Kazanie jak wspomniałem kończy się podsumowaniem.
Przykładowo kazanie na dzień św Jacka jest podzielone na 22 punkty oraz „Konkluzję”. U św. Tomasza z Akwinu jest to 18 punktów oraz 19-sta konkluzja. Z treści tych punktów możemy zapoznać się z koncepcją, zawartością i myślą jaka towarzyszyła kaznodziei przy danym kazaniu.
Suffczyński Michał (1670 – 1714), jezuita
Tytuł: „Zodiak Słonca Mistycznego … na piersiach Thomasza z Aquinu Wielkiego, Kośćioła Chrystusowego y oraz Anielskiego Doktora w dzień Vroczystości Iego upatrzony. Publicznym Kazaniem nabożnemu Auditorowi na oko Wystawiony w Kośćiele Wileńskim S. Ducha WW. OO. Dominikanów, Przez X. Michała Suffczyńskiego Societatis Iesu. Roku Pańskiego MDCCVII”
Wydanie: 1707 rok, Wilno.
Link do wersji online: brak.
Dotyczy: św. Tomasza z Akwinu.
O autorze:
Michał Suffczyński (ur. 26 kwietnia 1670 – 27 maja 1714) był jezuitą i sławnym kaznodzieją swego czasu, wywodził się z wpływowej rodziny z województwa lubelskiego, umarł w Nieświeżu 27 maja 1714, mając lat 44. Wstąpił do zakonu jezuitów 1 września 1686 w Wilnie. Studiował filozofię w Akademii Wileńskiej w latach 1688 – 1691, następnie uczył w szkołach średnich, m.in. w Wilnie 1693 – 1694 i Drohiczynie 1694 – 1695. Teologię studiował w kolegium w Warszawie 1695 – 1699 i tam przyjął święcenia kapłańskie. Był kapelanem kanclerza Karola Stanisława Sobieskiego w latach 1708 – 1713 oraz spowiednikiem Radziwiłłów w pałacu w Nieświeżu. Suffczyński był profesorem retoryki dla kleryków w seminariach jezuickich w Grodnie w 1701 – 1702 r. oraz w Nieświeżu w 1702 – 1703 r. W Akademii Wileńskiej otrzymał w 1703 roku tytuł magistra filozofii i nauk wyzwolonych i został profesorem filozofii w tejże Akademii 1703 – 1706 oraz profesorem teologii polemicznej i prefektem szkół średnich przy Akademii 1706 – 1707. Później przeszedł do duszpasterstwa i administracji zakonnej. Był kaznodzieją i prefektem biblioteki kolegium akademickiego w Wilnie 1707 – 1708, a związany przyjaźnią z Radziwiłłami na Nieświeżu, był kilka lat misjonarzem dworskim Wielkiego Księcia Litewskiego Karola Radziwiłła 1709 – 1713 i w końcu rektorem kolegium w Nieświeżu 1713 – 1714 [5] Opublikował wiele utworów panegirycznych odznaczających się wielką erudycją i pięknym językiem łacińskim.
O książce:
Brak szczegółowych informacji. Na litewskich stronach jest okładka i pierwsze strony książki. Jest ona dostępna w Muzeum w Trokach na Litwie. [6]
Węgrzynowicz Antoni (1658 – 1721), franciszkanin reformata
Tytuł: „Nuptiae Agni, Gody Baranka Apokaliptycznego Albo Kazania Na Uroczyste Swięta Pana Jezusowe, Nayswiętszey Panny y Swiętych Bozych Napisane”
Wydanie: 1711 rok, Kraków.
Link do wersji online: https://books.google.pl/books/about/Nuptiae_agni_Gody_baranka_apokaliptyczne.html?id=7xxLAAAAcAAJ&redir_esc=y
https://dbc.wroc.pl/dlibra/publication/13498/edition/12004?language=pl
Dotyczy: św. Jacka Odrowąża.
O autorze:
Antoni Węgrzynowicz urodził się w 1658 roku w Krakowie, w rodzinie mieszczańskiej. Był uczniem szkoły dominikańskiej, później – studentem artium Akademii Krakowskiej. Nie dokończywszy studiów, w 1674 roku wstąpił do zakonu reformatów w Krakowie. Święcenia kapłańskie przyjął 19 września 1682 roku. Odbywał liczne podróże do Rzymu i do Hiszpanii, zawsze pieszo i o żebranym chlebie. Wielokrotnie pełnił funkcję profesora w seminarium zakonnym. Wykładał najpierw filozofię, a później teologię w Lublinie, zaś od 1695 roku – w Krakowie. Dwukrotnie wybierano go na prowincjała w 1701 i 1710 roku. Od 1716 roku pełnił funkcję gwardiana i kaznodziei w Krakowie. Był wszechstronnie utalentowanym zakonnikiem. Zajmował się m.in. malarstwem, rzeźbiarstwem i rytownictwem; projektował ołtarze i konfesjonały. Do dzisiaj zachował się m.in. wykonany w 1716 roku zegar słoneczny na ścianie klasztoru norbertanek w Imbramowicach oraz kilkanaście figur do szopki bożonarodzeniowej z klasztoru w Pińczowie, przechowywanych w muzeum klasztornym w Kazimierzu Dolnym. Węgrzynowicz przygotowywał też samodzielnie drzeworyty do swoich drukowanych dzieł. Zmarł w opinii świętości 2 sierpnia 1721 roku.
Był znakomitym kaznodzieją – literatem, autorem kilku świetnych zbiorów kazań barokowych. Słuchanie kazań uważał za ważny element formacji duchowej chrześcijanina. Wśród licznych spełnianych funkcji i zadań Węgrzynowicz z największą gorliwością oddawał się głoszeniu Słowa Bożego. Był nie tylko jednym z najlepszych, ale też najbardziej twórczych ówczesnych kaznodziejów. Jego kazania znamionuje przejrzysty i bogaty język, bez manieryzmu właściwego tamtej epoce, ponadto logiczna budowa zdań oraz przykłady w końcowej części kazań. Ich przedmiotem są najczęściej prawdy wiary, uderza jednak duża liczba motywów o akcencie społecznym. Reformacki kaznodzieja stawał często w obronie krzywdzonego ludu, zdanego niejednokrotnie na łaskę i niełaskę swych panów. Wydał drukiem siedem zbiorów kazań. Antoni Węgrzynowicz pozostawił po sobie pamięć najwybitniejszego mariologa XVIII stulecia. W kazaniach swoich przedstawił wszystkie zasadnicze przywileje Maryi ze szczególnym uwzględnieniem niepokalanego poczęcia, macierzyństwa Bożego, wniebowzięcia i pośrednictwa Maryi. [7]
O książce:
Omawiana pozycja jest dedykowana biskupowi krakowskiemu, księciu siewierskiemu, kanclerzowi Akademii Krakowskiej – Kazimierzowi z Łubny Lubienskiemu. Książka podzielona jest na cztery główne części:
- Pierwsza część, gód barankowych, KAZANIA na święta Pana Jezusowe albo Sabaoth.
- Wtóra część gód barankowych, KAZANIA na Święta Najświętszej Panny Maryi.
- Trzecia część gód barankowych, to jest KAZANIA na Święta Apostolskie i świętych celniejszych.
- Część czwarta, gód barankowych, to jest KAZANIA na święta uroczyste innych świętych.
W części czwartej znajdują się poniższe kazania. Nie są one datowane, ani nie jest znane miejsce ich głoszenia stąd wniosek, że autor przygotował je na potrzeby tej publikacji.
- Na dzień św. Mikołaja Biskupa.
- Na dzień św. Agnieszki, Panny i Męczenniczki.
- Na dzień św. Kazimierza Królewicza i Patrona Polskiego.
- Na dzień św. Wojciecha.
- Na dzień św. Stanisława.
- Na dzień św. Antoniego z Padwy.
- Na dzień św. Małgorzaty, Panny i Męczenniczki.
- Na dzień św. Wawrzyńca, Męczennika.
- Na dzień św. Jacka, Patrona Korony Polskiej.
- Na dzień św. Michała Archanioła.
- Na dzień św. Franciszka.
- Na dzień św. Piotra z Alkantary.
- Na dzień bł. Jana Kantego, Patrona Korony Polskiej.
- Na dzień Wszystkich Świętych.
- Na dzień św. Marcina Biskupa.
- Na dzień św. Katarzyny, Panny i Męczenniczki.
- Na dzień bł. Stanisława Kostki, Patrona Korony Polskiej.
Kazanie o św. Jacku znajduje się jak wspominałem w części IV, a więc wśród pozostałych świętych. „Kazanie Na dzień św. Jacka Patrona Korony Polskiej” rozpoczyna się na stronie 727 i kończy na stronie 742. Po wstępie autor dzieli kazanie na dwie części. Myślą przewodnia każdej z nich jest „korona”. Mistyczna Korona przyozdobiona jest drogimi kamieniami – hiacyntami, którymi są: przykłady żywota św. Jacka, jego szlachetne urodzenie i oddanie się w służbę w zakonie dominikańskim. Autor porównuje trzy korony „jackowe” do trzech koron Salomona. W końcowej części kazania następuje wyraźne nawiązanie do tytułu Patrona Korony Polskiej. Kaznodzieja porównuje złotą koronę wolności do stanu szlacheckiego, srebrną koronę do stanu duchownego, a cierniowa korona przynależy zakonnikom. Warunkiem victoria amoris, a więc wzajemnej miłości i zgody w Rzeczypospolitej symbolizowanej przez Koronę Polską jest aby te trzy stany żyły w zgodzie i miłości. Modlitwa do patrona Polski – św. Jacka powinna służyć jedności i zgodzie pomiędzy wszystkimi stanami. Kazanie kończy łacińskie i polskie zawołanie: „nie zginie Polska, bo tym nieśmiertelnym Hiacyntem dobrze opatrzona jest”.
Kazanie wymaga jednak dla dokonania pełnej i rzetelnej analizy „oczyszczenia” i przepisania na współczesną czcionkę i tłumaczenia łacińskich cytatów i zwrotów. Dostępny skan niestety nie ułatwia czytania i zrozumienia licznych fragmentów tekstu.
W zbiorze nie ma kazań o św. Tomaszu z Akwinu ani o św. Wincentym Ferreriuszu ani o św. Dominiku.
Kałowski Marcin (? – 1741), franciszkanin konwentualny
Tytuł: „Słvga dobry Bogu, Kosciołowi, Zakonowi Dominika swiętego y Koronie Polskiey nader dobrze służący, Iacek swięty Odrowąż, Korony Polskiey pryncypalny patron Zakonu Przeświętnego Kaznodzieyskiego, primae magnitudinis swiatło przy doroczney vroczystości swoiey w niedzielę 14. po Swiątkach z ambony kaznodzieyskiey w kościele Troyce Przenayświętszey Krakowskim ww. oo. dominikanow przy wielkiey audytora frekwencyi wystawiony”
Wydanie: 1714 rok, Kraków.
Link do wersji online: https://polona.pl/preview/286d3802-3864-4d70-9f7d-2e1749667cb7
Dotyczy: św. Jacka Odrowąża.
O autorze:
Kustosz chełmiński, napisał „Informację o kościele łagiewnickim” (chodzi najprawdopodobniej o łódzkie Łagiewniki). [8] O ile to ta sama postać, to był zaangażowany w budowę i poświęcenie kościoła w Łagiewnikach. Był na pewno doktorem teologii, co wynika z treści tytułowej strony omawianego niżej dzieła.
O książce:
Książka a w zasadzie niewielka broszura zawiera jedno kazanie jakie wygłosił Marcin Kałowski w krakowskim dominikańskim kościele pw. Trójcy Świętej. Co ciekawe kazanie z okazji święta Jacka Odrowąża wygłosił franciszkanin. Wstęp do kazania autor dedykował swojemu odpowiednikowi – prowincjałowi zakonu dominikanów Jackowi Gruszewiczowi.
Kazanie opiera się na dwóch cytatach biblijnych: „Nemo potest duobus Dominis servire” („Nikt nie może służyć dwóm panom”) – z Ewangelii św. Mateusza, oraz „Beati servi illi quos, cum venerit dominus, invenerit vigilantes” – („Szczęśliwi owi słudzy, których pan zastanie czuwających, gdy nadejdzie”) – z Ewangelii św. Łukasza. Po krótkim wstępie kaznodzieja rozpoczyna od omówienia pierwszego cytatu biblijnego. Co ciekawe na wstępie bardzo dokładnie omawia zgubne skutki podziału dzielnicowego Polski za czasów piastowskich, stwierdzając, że tak rozdrobnione państwo nie ma szans na przetrwanie. Służba zbyt wielu Panom nie służy nigdy państwu jako całości. Autor podaje również inne biblijne przykłady obrazujące tę sytuację. Kaznodzieja płynnie przechodzi do omawiania życia św. Jacka, który gardząc aż tak wieloma zaszczytami (czytaj: nie chciał służyć wielu panom), a służąc jedynie Kościołowi i Chrystusowi przysłużył się również Polsce jak nikt inny. Na poparcie tej tezy autor wylicza najsłynniejsze kościoły i klasztory dominikańskie na ziemiach Rzeczypospolitej oraz błogosławionych i męczenników dominikańskich, których prochy spoczywają w tychże świątyniach. Zacytujmy fragment z tej części kazania: „A o tobie co rzekną Korono Polska, jak ci się też Jacek Święty przysłużył, powiem to, a powiem dowodnie, żeć się po milion razy nader dobrze przysłużył, a przysłużył głową, ręką i herbowym Odrowążem albo strzałą …”. To właśnie: głowa, ręce i strzała są dalej omawiane w szerszym kontekście jak i w nawiązaniu do życia św. Jacka i naszej ojczyzny. Złota głowa obrazuje mądrość, roztropność, poświęcenie dla ojczyzny. Ręce powinny w zgodzie z głową służyć dobru, rozdawać jałmużnę, a nie być jak „łapy Wilcze i Niedźwiedzie do szarpania i wydzierania”. Autor przytacza inne kazanie w którym św. Michał Archanioł pokonawszy Lucyfera, porąbał go na sztuki i rozrzucił po świecie. Ta część lucyfera która padła na dany naród „skaziła” go złą cechą. Na Polaków padły wedle tej przypowieści ręce Lucyfera, „Na Polaków padły ręce Lucyferowskie, dla tego nie umieją, tylko jeden drugiego drzeć, w niwecz obracać …”. W końcu strzała św. Jacka Odrowąża symbolizuje opatrzność boską i opiekę św. Jacka we wszystkich trudnych czasach naszej historii od króla Łokietka aż do czasów współczesnych kaznodziei.
Pomimo licznych cytatów łacińskich nieułatwiających współczesnym zrozumienia kazania, należy podkreślić, że zdecydowanie się ono wyróżnia. Kaznodzieja przytacza bardzo dużą ilość faktów historycznych związanych z historią Polski, omawia je i umiejętnie wplata w to postać św. Jacka. Nie zapomina przy tym o cytatach z ewangelii oraz zawiązaniach antycznych. Bardzo widoczny „koncept” kazania, konsekwentne rozwijanie myśli i barwny język powodują, że kazanie czyta się z zaciekawieniem. Czytanie ułatwia dobrej jakości skan i czytelna czcionka. Zdecydowanie polecam lekturę tego kazania.
Horolt Stanisław (ok. 1680 – 1736), franciszkanin konwentualny
Tytuł: „Kazania Niektore Panegyryczne, Na Uroczystosci Swiętych …”
Wydanie: 1717 rok, Kalisz.
Link do wersji online: https://polona.pl/preview/e99cfd2a-2542-48a4-9bb9-fe7966dbbea1
Dotyczy: św. Tomasza z Akwinu.
O autorze:
Stanisław Horolt, franciszkanin, kustosz lubelski, doktor teologii. Niestety brak dokładniejszych danych biograficznych.
O książce:
Książka jest dedykowana Kazimierzowi Olewińskiemu oraz Teresie Olewińskiej. Wśród czternastu kazań autor poświęcił jedno z nich św. Tomaszowi z Akwinu. W książce jest to kazanie VI pod tytułem: „Kompendium Honorów, Doktor Anielski Tomasz Święty. Na uroczystość Jego”. Zgodnie z przyjętym przeze mnie standardem wymienię wszystkie pozostałe kazania. Tym na co warto zwrócić uwagę są rozbudowane i barwne językowo tytuły kazań.
- Rytrakt, Szczerej i prawdziwej Boga miłości ku Narodowi Ludzkiemu.
Na dzień Narodzenia Pańskiego. - Sekretarz Skrytych Sekretów Serca Jezusowego.
Na dzień św. Jana Chrzciciela. - Niepłonny tytuł Pasterski w Stanisławie Świętym, biskupie krakowskim.
Na dzień uroczystości Jego. - Małżeństwo Zacnością i Godnością insza przechodzące Małżeństwa między Józefem Świętym i Maryją.
Na święto Zaślubienia Maryi z Józefem. - W życiu Błogosławienia, I za żywota Niebieską uwieńczeni Koroną, którzy w Bractwie Różańca Świętego zostają.
Na dzień Różańca Świętego. - Kompendium Honorów, Doktor Anielski Tomasz Święty.
Na uroczystość Jego. - Kondyment Ciała Chrystusowego, Cudotwórca Padewski Antoni Święty.
Na uroczystość Jego. - Bogate, Obszerne i wysokie w Niebie Krzesło Benedykta Świętego.
Na uroczystość Jego. - Krzyż Święty za Skarb Testamentem od Chrystusa nam legowany.
Na dzień Podwyższenia Krzyża Świętego. - Najulubieńsza Między Oblubienicami Oblubienica.
Na uroczystość bł. Salomei. - Smak Przedziwny w Kostce.
Na uroczystość bł. Stanisława Kostki S.J. - Profesor Niemownego Świata, św Franciszek Xawery S.J.
Na uroczystość Jego. - Wzór Szczerze pokutujących Grzeszników, Magdalenę Świętą.
Na uroczystość Jej. - Pomiarkowanie Nagrody z Zasług, Od Świata i Chrystusa.
Na wtorek po niedzieli drugiej Quadragesymy.
W kazaniu o św. Tomaszu z Akwinu autor tworzy panegiryczny obraz świętego używając często porównań antycznych. Początek kazania opiera się na Ewangelii św. Mateusza: „qui autem fecerit et docuerit, hic magnus vocabitur”, („Lecz kto tak czyni i naucza, ten będzie nazwany wielkim”). Autor dokonując licznych porównań twierdzi, że: „Rozdał Bóg w Kościele swoim różnym różne godności, jednych uczynił Apostołami, drugich Prorokami, trzecich Doktorami, inszym zaś dał moc na wszystko, deinde virtutes”. Święty Tomasz należy do tych, w których kaznodzieja znajduje wszystkie te cnoty. Po tym wstępie autor omawia żywot św. Tomasza od lat najmłodszych. W pierwszej kolejności Stanisław Horolt podkreśla miłość św. Tomasza do Chrystusa, porównując ją z miłością św. Magdaleny, św. Pawła, św. Mateusza. W dalszej części omawiany jest areszt domowy oraz zabiegi rodziny mające na celu porzucenie stanu dominikańskiego. Walka z pokusami związanymi ze sprowadzoną nierządnicą jest opisana niezwykle plastycznie i z użyciem pięknych i ciekawych porównań. Autor podkreśla znaczenie zakonu dominikańskiego, wymieniając jego najznamienitszych synów i córki. Cytuje papieży mówiących o spuściźnie św. Tomasza. Kazanie jest napisane przejrzystym językiem i stanowi ciekawy przykład twórczości Stanisława Horolta.
Gorzyński Anioł Ignacy (? – ?), paulin
Tytuł: „Nowy ogłos chwały swiętych Boskich, obiwszy się o skałkę Stanisława swiętego na cały świat polski wychodzi to iest kazania na wszystkie swięta roczne.”
Wydanie: 1717 rok, Jasna Góra, Częstochowa.
Link do wersji online: https://polona.pl/preview/d3a85cd5-a252-4fb9-b2f3-3a7d9e0be5c5
Dotyczy: św. Dominika.
O autorze:
Przeor Łęczeszycki, paulin, doktor filozofii i kaznodzieja krakowski.
O książce:
Zbiór kazań autorstwa Ignacego Anioła Gorzyńskiego dedykowany jest biskupowi poznańskiemu – Krzysztofowi Szembekowi. Układ książki jest typowy. Przy kazaniach nie ma żadnych informacji o czasie powstania i miejscu głoszenia, zatem powstały one zapewne na potrzeby niniejszej publikacji. Poniżej prezentuję pełny spis kazań zamieszczonych w tej pozycji.
- Na Uroczystość Wszystkich Świętych. (2)
- Na dzień Zaduszny.
- Na Uroczystość św. Marcina.
- Na św. Katarzynę.
- Na Uroczystość św. Andrzeja Apostoła.
- Na św. Franciszka Xawiera S.J.
- Na dzień św. Barbary.
- Na Uroczystość św. Mikołaja.
- Na Uroczystość niepokalanego Poczęcia Najświętszej Panny Maryi.
- Na Uroczystość św. Tomasza Apostoła.
- Na dzień Bożego Narodzenia. (2)
- Na Uroczystość św. Szczepana, oraz i Kolęda. (2)
- Na Uroczystość św. Jana apostoła oraz i Kolęda. (2)
- Na Uroczystość świętych Młodzianków.
- Na Uroczystość Nowego Lata.
- Na Uroczystość trzech Królów.
- Na Uroczystość św. Pawła, pierwszego Pustelnika.
- Na Uroczystość św. Agnieszki.
- Na Oczyszczenie Najświętszej Panny Maryi.
- Na Uroczystość św. Macieja Apostoła.
- Na Uroczystość św. Kazimierza Królewicza Polskiego.
- Na Uroczystość św. Józefa.
- Na Uroczystość Zwiastowania Najświętszej Panny Maryi. (2)
- Na dzień św. Benedykta.
- Na Wielki Czwartek.
- Na Wielki Piątek.
- Na dzień Zmartwychwstania Pańskiego.
- Na Wielkanocny Poniedziałek.
- Na Wtorek Wielkanocny.
- Na Uroczystość św. Wojciecha Arcybiskupa Gnieźnieńskiego.
- Na Poświęcenie Kościoła na Jasnej Górze. (2)
- Na Uroczystość świętych Apostołów Filipa i Jakuba. (2)
- Na Uroczystość znalezienia Krzyża Świętego.
- Na Uroczystość św. Stanisława Patrona Korony Polskiej.
- Na św. Monikę.
- Na dzień św. Bernardyna.
- Na Uroczystość Wniebowstąpienia Chrystusa Pana naszego.
- Na dzień Pierwszy Świąteczny. [Zesłanie Ducha Świętego]
- Na Świąteczny Poniedziałek.
- Na Wtorek Świąteczny.
- Na Uroczystość Świętej Trójcy.
- Na Uroczystość Bożego Ciała.
- Na dzień św. Antoniego.
- Na Uroczystość św. Jana Chrzciciela.
- Na Uroczystość św. Piotra Apostoła.
- Na Uroczystość Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny.
- Na św. Małgorzatę.
- Na Uroczystość Szkaplerza Świętego.
- Na św. Marię Magdalenę.
- Na uroczystość św. Jakuba apostoła.
- Na św. Annę.
- Na dzień św. Dominika Patriarchy.
- Na Uroczystość św. Wawrzyńca.
- Na Uroczystość Wniebowzięcia Najświętszej Panny Maryi.
- Na Uroczystość św. Bartłomieja Apostoła.
- Na Uroczystość Narodzenia Najświętszej Panny.
- Na Uroczystość Podniesienia Krzyża Świętego.
- Na Uroczystość św. Mateusza Apostoła.
- Na Uroczystość św. Michała.
- Na Uroczystość świętych Apostołów Szymona i Judy. (2)
Kazanie rozpoczyna się od opisu ufortyfikowanego miasta wraz z licznymi antycznymi odniesieniami. Dalej autor porównuje Zakon Dominikański do takiego bezpiecznego miasta, wymieniając jednocześnie najznamienitszych „obywateli tego miasta” czyli najsłynniejszych dominikanów w tym św. Wincentego Ferreriusza i św. Jacka. Liczni męczennicy, inkwizytorzy i doktorzy dominikańscy są niczym mury i wieże owego miasta. Św. Dominik jako założyciel zakonu był równocześnie poprzez swoje życie „proximior caelo”, czyli bliski niebu.
Szyrma Antoni (1660 – 1734), jezuita
Tytuł: „Dni skarbowe albo do skarbu wiecznego króla należące. Dni świątecznemi kazaniami rozgłoszone, pod skarbowe klucze oddane…”
Wydanie: 1719 rok, Wilno.
Link do wersji online: https://dlibra.bibliotekaelblaska.pl/dlibra/publication/6374/edition/6218?language=pl
Dotyczy: św. Jacka Odrowąża, św. Tomasza z Akwinu.
O autorze:
Antoni Szyrma, jezuita, kaznodzieja kolegiacki i prefekt biblioteki w Warszawie. Zarządzał prowincją litewską i słynął jako kaznodzieja. Był rektorem w Grodnie, następnie prokuratorem prowincji litewskiej jezuitów, rektorem w Warszawie, prowincjałem litewskich jezuitów w 1716 roku, ponownie rektorem w Warszawie i w końcu w Wilnie. Dbał o poziom szkół jezuickich i dyscyplinę wśród uczniów. Był wybitnym kaznodzieją.
O książce:
Książka proponuje dobrze znany układ kazań, przy czym poszczególne tematy przewodnie mają różną ilość kazań. Poniżej wymienię je w kolejności publikacji, podając przy tym w nawiasie ilość kazań na dany temat, nazywanych tu „Thema”. W spisie treści opisane jest to bardzo ładnie jako: „REGESTR Kazań, Thematów i Propozycyi”.
- Na dzień św. Andrzeja Apostoła (4).
- Na dzień św. Franciszka Xawiera (1).
- Na dzień św. Barbary (3).
- Na dzień św. Mikołaja Biskupa (3).
- Na dzień Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Panny (3).
- Na dzień św. Tomasza (4) (Apostoła).
- Na dzień Bożego Narodzenia (3).
- Na dzień św. Szczepana (3).
- Na dzień św. Jana Ewangelisty (4).
- Na dzień świętych Młodzianków (3).
- Na dzień Obrzezania Pańskiego (3).
- Na dzień świętych trzech Królów (3).
- Na dzień św. Pawła, pierwszego Pustelnika (2).
- Na dzień św. Agnieszki (3).
- Na dzień św. Oczyszczenia Najświętszej Panny (2).
- Na dzień św. Macieja Apostoła (2).
- Na dzień Popielcowy (2).
- Na dzień św. Kazimierza, Królewicza Polskiego (5).
- Na dzień św. Tomasza z Aquinu (2).
- Na dzień św. Józefa (4).
- Na dzień Zwiastowania Najświętszej Panny (3).
- Na Wielki Czwartek (2).
- Na dzień Wielkopiątkowy (2).
- Na Poniedziałek Wielkanocny (2).
- Na Wtorek Wielkanocny (1).
- Na dzień św. Wojciecha (6).
- Na dzień świętych Filipa i Jakuba Apostołów (5).
- Na dzień Znalezienia Świętego Krzyża (2).
- Na dzień św. Stanisława (4).
- Na dzień Wniebowstąpienia Pańskiego (2).
- Na dzień Zesłania Ducha Świętego (3).
- Na dzień Bożego Ciała (1).
- Na dzień św. Jana z Facundo (1).
- Na dzień św. Antoniego z Padwy (2).
- Na dzień św. Jana Chrzciciela (3).
- Na dzień świętych Apostołów, Piotra i Pawła (4).
- Na dzień Nawiedzenia Maryi Panny (3).
- Na dzień św. Małgorzaty (3).
- Na dzień Najświętszej Panny, Szkaplerza Świętego (1).
- Na dzień św. Marii Magdaleny (3).
- Na dzień św. Jakuba Apostoła (3).
- Na dzień św. Anny (3).
- Na dzień św. Ignacego (1).
- Na dzień Najświętszej Panny z Porcjunkuli (1).
- Na dzień Przemienienia Pańskiego (2).
- Na dzień św. Wawrzyńca Męczennika (2).
- Na dzień Wniebowzięcia Najświętszej Panny (3).
- Na dzień św. Jacka (1).
- Na dzień św. Bartłomieja Apostoła (3).
- Na dzień św. Augustyna (1).
- Na dzień ścięcia św. Jana Chrzciciela (3).
- Na dzień Narodzenia Panny Przenajświętszej (3).
- Na Święto Najświętszego Imienia Maryi (2).
- Na Święto Podwyższenia św. Krzyża (2).
- Na dzień św. Mateusza Apostoła (3).
- Na dzień św. Michała (2).
- Na dzień św. Franciszka Serafickiego (1).
Kazania o św. Tomaszu z Akwinu rozpoczynają się od strony 337, a kazanie o św. Jacku znajduje się na stronie 822. Nie ma kazania o św. Wincentym Ferreriuszu i św. Dominiku.
Pierwsze kazanie na św. Tomasza nosi podtytuł: „św. Tomasz uczynił z Panem Bogiem Pactum salis”. Motywem przewodnim kazania jest więc „umowa”. Autor na początku opisuje jak rozumie takie przymierze: „… żadne nigdy przymierze z Panem Bogiem bez ofiary nie było, tak żadna ofiara bez soli”. Staropolskie powiedzenie: „zjeść z kimś beczkę soli” oznacza do dziś bardzo silną, trwałą relację i przyjaźń. Takie też przymierze soli zawarł św. Tomasz z Panem Bogiem. Autor omawia różnego rodzaju umowy: służebną, przyjacielską i w końcu pactum salis. [9] Następnie analizuje życie i dzieła św. Tomasza w kontekście wymienionych wyżej relacji (umów) z Bogiem, stawiając go jak wzór do naśladowania.
Drugie kazanie nosi podtytuł: „św. Tomasz jest Doctor cum sole, bo wprzód był Doctor cum sale ”. Można to tłumaczyć, że św. Tomasz jest doktorem z symbolem słońca, bo najpierw zawarł z Panem Bogiem przymierze soli, o czym było poprzednie kazanie. W drugim kazaniu elementem przewodnim jest więc słońce, światłość. Człowiek święty, w swojej mądrości świeci jako słońce powiada autor. Święty Tomasz niczym słońce nad wszystkimi planetami, wiedzie prym nad wszystkimi Doktorami Kościoła katolickiego. „ … co inni Doktorowie po części mieli, to w Tomaszu niby ogółem Pan Bóg złożył, dając wszystkie wszystkich Doktorów raritates. Dał albowiem ostry w rzeczach teologicznych dowcip Augustyna, w wykładaniu Pisma św. Hieronima, wymowę w Kazaniach Chryzostoma, wysokość nauki Nazyanzena, soliditatem Bazylego, przyjemność i słodkość w pisaniu Ambrożego i Bernarda …”.
Jedyne kazanie na św. Jacka nosi podtytuł: „Św. Jacek syn jasności, syn straży, filius lucis, filius vigilarum”. Na wstępie autor stwierdza, że „światłość i straż chodzą parami”. Chrystus rozdając pochodnie uczniom nakazał aby byli czujni. Dobrze jest również świecić dobrymi uczynkami przed Bogiem, ale nie należy tracić czujności. Św. Jacek był synem jasności (filius lucis), oświecał ludy na wschodzie i północy Europy światłem ewangelii. Tytuł ten wzmocniła obietnica Matki Bożej oraz nazwanie Jacka swoim synem. Drugi tytuł czyli syn czuwania (filius vigilarum) również przynależy się św. Jackowi. Człowiek w swoim życiu i postępowaniu powinien być oddany jedynie Bogu. W rzeczywistości jednak o człowieka „konkuruje rozkosz, wszystkie do siebie żądze serca ludzkiego wabiąc”. Trzeba być naprawdę czujnym, aby nie ulec tym pokusom. Takim człowiekiem był św. Jacek. Pomimo szlacheckiego urodzenia, perspektyw kariery duchownej przyjął on szatę zakonu żebraczego rezygnując ze splendoru i zaszczytów świata doczesnego. Kazanie kończy się wezwaniem abyśmy korzystali z tego pięknego przykładu jakim było życie i dzieło św. Jacka.
Siewierski Florian (? – 1748), dominikanin
Tytuł: „Przewodnik doskonały, Iacek S. Odrowąz, Korony Polskiey osobliwy Patron […] Katarzynie Rychłowskiey […] Pod Jarzmo Zakonne zá Chrystusem idącey Nie mylną do Niebá drogę pokazuiący […]”
Wydanie: 1722 rok, Warszawa.
Link do wersji online:
https://polona.pl/preview/5c287ebc-bdd8-47bb-8a43-a1da8008f152
Dotyczy: św. Jacka Odrowąża.
O autorze:
Florian Siewierski, prowincjał Zakonu Kaznodziejskiego w Polsce. Ordynariusz w kościele św. Doroty w Piotrkowie Trybunalskim. Wnioskując z publikacji związany z dominikaninami w Piotrkowie Trybunalskim.
O książce:
Jest to kazanie okolicznościowe z okazji wstąpienia do zakonu Panien Dominikanek w Piotrkowie Trybunalskim – Katarzyny Rychłowskiej, stolnikówny sieradzkiej. Kazanie i dedykację zdobi grafika prezentująca herb rodziny Rychłowskich oraz dwuzwrotkowy wiersz poświęcony Rychłowskim. Św. Jacek Odrowąż to „doskonały przewodnik” wskazujący „nieomylną drogę do Nieba” dla panien wstępujących do zakonu. Patron jest oczywiście wybrany nieprzypadkowo bowiem jest to zakon Panien Dominikanek z Piotrkowa Trybunalskiego. Kazanie kończy wezwanie autora aby przyszła zakonnica zawsze w sercu nosiła św. Jacka, który będzie jej manduktorem i przewodnikiem za Chrystusem. Duża część kazania poświęcona jest oczywiście samej stolnikównie sieradzkiej jak i rodzinie Rychłowskich.
Kazanie okolicznościowe jest doskonałą okazją do bliższego zapoznania się z ciekawą historią tego żeńskiego dominikańskiego klasztoru. Dominikanki zostały sprowadzone do Piotrkowa już w 1608 roku i były tam aż do kasaty klasztoru w 1864 roku. W roku 1722 cały zespół klasztorny był już odbudowany po potopie szwedzkim i pożarze z 1648 roku. Zainteresowanych historią o Pannach Dominikankach mogę śmiało polecić przepięknie i bardzo starannie wydaną książkę Piotra Stefaniaka „Jak płatki śniegu”. [10] Od siebie dodam, że miejsce to jest nam doskonale znane. W 2020 roku jako Fundacja Creare Aude zorganizowaliśmy we wnętrzach poklasztornych wystawę ludowego i cechowego malarstwa ludowego pt.: „Ocalić od zapomnienia”. [11]
Wujkowski Jan Stanisław Kostka (Woykowski) (? – ?), kanonik
Tytuł: „Zarliwa glosu apostolskiego odnowa … Przez … Jana Wuykowskiego etc”
Wydanie: 1723 rok, aprobata 1719 rok, Warszawa.
Link do wersji online:
Dotyczy: św. Dominika i św. Tomasza z Akwinu.
O autorze:
O Janie Stanisławie Kostce Wujkowskim, dziekanie grodzieckim, wiemy niestety bardzo mało. Był to kanonik pułtuski i pozostawił po sobie bogatą spuściznę literacką. Przed tym był proboszczem w Lewiczynie gub. warszawskiej oraz dziekanem Grójeckim do roku 1725. Jak piszę ks. J. Kurkowski omawiając twórczość Jana Stanisława Wujkowskiego urodził około 1670 roku. Kazania niektóre noszą datę 1701 r. Umarł około r. 1746. Dzieła swe drukiem ogłaszał w latach od 1719 – 1745. Najprawdopodobniej należał do Zgromadzenia Księży Misjonarzy. Poniższy link oprócz skąpych informacji biograficznych zawiera również kilku stronnicową krytyczną analizę jego dzieł. Link.
Był wysoko oceniany jako kaznodzieja. W swoich utworach występował przeciwko uciskowi poddanych, sprzeciwiał się np. zabieraniu spadku po zmarłych chłopach. W sferze obyczajowej był przeciwnikiem np. obnażania piersi przez strojne niewiasty, potępiał też pojedynki, wszelkie zabobony, wróżby, gusła, wiarę w sny, wróżby Cyganów. O autorze i jego stylistyce pisze więcej Magdalena Kuran. [12]
O książce:
Zbiór kazań zadedykowany jest księdzu Andrzejowi Załuskiemu, biskupowi płockiemu. Wstęp do kazań zdobi grafika z herbem oraz krótki wiersz dedykowany rodowi Załuskich. Książka zawiera 79 kazań na cały rok oraz dodatkowo kazania postne. Przy niektórych kazaniach autor podał datę i miejsce, a często i okoliczności towarzyszące głoszeniu kazania. Dotyczy to zwykle mniejszych miejscowości i kościołów lub klasztorów. Przy okazji tych kazań pojawiają się również niecodzienni święci jak choćby męczennicy: Wit, Modest, Krescencja. W nawiasach podałem liczbę kazań na dany temat.
- Na Uroczystość Nowego Lata.
- Na Nowe Lato.
- Na Uroczystość Trzech Królów.
- Na Uroczystość św. Pawła Pierwszego Pustelnika.
- Na Uroczystość św. Agnieszki.
- Na Oczyszczenie Najświętszej Panny Maryi. (2)
- Na dzień św. Walentego, Kapłana i Męczennika Chrystusowego.
W Kościele Chełmińskim miane gdzie jest Głowa św. Walentego w Puszce srebrnej, 1703 rok. - Na Uroczystość św. Macieja Apostoła.
- Na Uroczystość św. Macieja Apostoła Przypadającego w Zapusty.
- Na Uroczystość św. Kazimierza Królewicza Polskiego.
- Na dzień św. Tomasza z Akwinu Doktora Kościelnego.
- Na Uroczystość św. Józefa.
W Studziannym przy wielkim ludzi konkursie miane. [Studzianna ?] - Na dzień św. Benedykta.
- Na Uroczystość Zwiastowania Najświętszej Panny Maryi.
- Na Wielki Czwartek.
- Na Dzień Zmartwychwstania Pańskiego.
- Na Poniedziałek Wielkanocny.
- Na Wtorek Wielkanocny.
- Na Uroczystość św. Wojciecha, Arcybiskupa Gnieźnieńskiego.
- Na dzień św. Jerzego Męczennika Chrystusowego.
W Chełmie miane, którego Kościół jest za Miastem. - Na Uroczystość świętych Apostołów Filipa i Jakuba.
- Na Uroczystość Znalezienia Krzyża Świętego.
- Na Uroczystość św. Stanisława, Patrona Korony Polskiej.
- Na Uroczystość św. Izydora Oracza,
którego Bractwo wprowadzone jest do Kościoła Lewiczyńskiego. - Na dzień św. Antoniego.
- Na dzień świętych Wita, Modesta, Krescencji, Męczenników Chrystusowych.
Prażmów, 1717 rok. - Na Uroczystość Wniebowstąpienia Chrystusa Pana naszego.
- Na dzień Pierwszy Świąteczny.
- Na Poniedziałek Świąteczny.
- Na Wtorek Świąteczny.
- Na Uroczystość Świętej Trójcy.
Warszawa u Panien Brygidek, 1713 rok. - Na Uroczystość Bożego Ciała.
- Na Uroczystość św. Jana Chrzciciela. W 1704 roku.
- Na Uroczystość świętych Piotra i Pawła Apostołów.
- Na Uroczystość Nawiedzenia Najświętszej Panny Maryi.
- Na Uroczystość św. Małgorzaty.
- Na Uroczystość Szkaplerza Świętego.
- Na Najświętszą Pannę Szkaplerzną.
W Liplu u WW. OO. Karmelitów. [Lipiny ?] - Na św. Marię Magdalenę.
- Na Uroczystość św. Jakuba Apostoła.
- Na Uroczystość św. Anny.
- Na dzień św. Ignacego, Patriarchy i Fundatora S. J.
Warszawa u jezuitów, 1719 rok. - Na dzień Porcjunkuli.
Warszawa u OO. Franciszkanów, 1718 rok. - Na dzień św. Dominika Patriarchy.
- Na dzień Przemienia Pańskiego.
- Na dzień św. Kajetana Fundatora Kleryków pod Regułą żyjących.
- Na Uroczystość św. Wawrzyńca.
- Na Uroczystość Wniebowzięcia Najświętszej Panny Maryi.
- Na dzień św. Rocha.
- Na Uroczystość św. Bartłomieja Apostoła.
- Na dzień św. Augustyna Doktora Kościelnego.
- Na ścięcie św. Jana Chrzciciela.
Warszawa u św. Jana. - Na Uroczystość Najświętszej Panny.
- Na Uroczystość Podniesienia Krzyża Świętego.
- Na Uroczystość św. Mateusza Apostoła.
- Na Uroczystość św. Michała.
- Na dzień świętych Aniołów Stróżów.
- Na Uroczystość Różańca Świętego.
- Na Konkluzji Uroczystej Oktawy św. Franciszka, miane w Warszawie u WW. OO. Franciszkanów.
- Na Uroczystość świętych Apostołów Szymona i Judy.
- Na Uroczystość Wszystkich Świętych.
- Na dzień Zaduszny.
- Na Uroczystość św. Marcina. Przy obłóczynach Imci Panny Antoniny Kochanowskiej.
Drzewica, u Panien Bernardynek, 1713 roku. - Na Uroczystość bł. Stanisława Kostki.
- Na Uroczystość św. Katarzyny Panny i Męczenniczki.
- Na Uroczystość św. Andrzeja Apostoła.
- Na Uroczystość św. Franciszka Xawiera S. J.
- Na dzień św. Barbary Panny i Męczenniczki Patronki Szczęśliwej śmierci.
Samborz, 1705 rok. - Na Uroczystość św. Mikołaja.
- Na Uroczystość Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Panny Maryi.
- Na Uroczystość św. Tomasza Apostoła.
- Na dzień Bożego Narodzenia.
- Na Uroczystość św. Szczepana.
- Na Uroczystość św. Jana Ewangelisty.
- Na Uroczystość świętych Młodzianków.
- Na Poświęcenie Kościoła.
- Na dzień Bożego Narodzenia.
- Na Uroczystość św. Szczepana oraz i Kolęda.
- Na Uroczystość św. Jana Apostoła oraz i Kolęda.
Wśród wyżej wymienionych kazań znalazły się:
- Kazanie XII – Na dzień św. Tomasza z Akwinu Doktora Kościelnego.
Temat: Św. Tomasz dla wielkich cnót swoich, nie tylko wielkim nazwać się może, ale i największym, bo w największych nad wszystkich Świętych celował cnotach. - Kazanie XLIV – Na dzień św. Dominika Patriarchy.
Temat: Św. Dominik był wspaniałą, niewzruszoną Górą i od tej Góry Zakon Kaznodziejski ma swoją osobliwą chwałę.
Temat kazania na dzień św. Tomasza dobrze oddaje jego zawartość. W sensie pomysłu i kompozycji kazanie niczym szczególnym się nie wyróżnia. Tekst zawiera niewielką ilość cytatów łacińskich. Dotyczą one z reguły całych sentencji, a nie pojedynczych słów, co zdecydowanie ułatwia współczesna lekturę.
Dotyczy to również kazania na św. Dominika – założyciela zakonu dominikańskiego. Treść jest przewidywalna. W końcowej części kazania, autor prosi Polaków aby stanęli przy „Górze św. Dominika” symbolu trwałości i niezwyciężoności. Apel ten zestawia z losem targanej wojnami domowymi ojczyzny, prosząc jednocześnie o pomoc i wstawiennictwo. „Oycze S. przewrotne , nieszczere obłudne, machiawelskie geniusze Polskiey cudzoziemskie, które to Królestwo Polskie już zniszczone do ostatka zniszczyć chcą, niechże się o te twoją gorę rozbiją i zasługi twoje przed Bogiem wielkie i wielowładne one zniszczą”. Jest to o tyle ciekawe, że kaznodzieja zestawia św. Dominika z losem Rzeczypospolitej. Z reguły takie bezpośrednie wezwania rezerwowane były dla naszego polskiego świętego dominikanina – św. Jacka Odrowąża.
Dziewulski Marceli (ok. 1680 – 1739), franciszkanin konwentualny
Tytuł: „Stroz Owczarnie Chrystvsowey, w Apostolskiey za duszami ludzkiemi pogoni, […] Ociec y Patryarcha Dominik S. w Doroczną Vroczystość swoię, Dnia 4 Sierpnia, Roku 1723 […] Kazaniem Pokazany.”
Wydanie: 1723 rok, Kraków.
Link do wersji online: https://polona.pl/preview/d8d6ef4b-7040-470a-adb4-42555cfd754d
Dotyczy: św. Dominika.
O autorze:
Marceli Dziewulski żył prawdopodobnie w latach 1680 – 1739 i pochodził z rodziny szlacheckiej. W 1718 r. pełnił on obowiązki kaznodziei w klasztorze franciszkanów konwentualnych w Krakowie. Urząd kaznodziei klasztornego dzierżył do 1726 r., przy czym w latach 1725 – 1726 pełnił również funkcję kaznodziei katedralnego. Równocześnie zdobywał kolejne stopnie naukowe W 1717 r. osiągnął stopień bakałarza, w 1718 r. lektora, natomiast w 1724 r. lub 1725 r. tytuł doktora teologii. Dziewulski piastował także urząd kustosza lubelskiego, następnie chełmińskiego, zaś w 1735 r. został kaznodzieją konwentu inowrocławskiego. Zmarł w Inowrocławiu.
Spuściznę kaznodziejską franciszkanina tworzą pojedyncze mowy, nie wydał bowiem publikacji, która byłaby zbiorem kazań. Najbardziej znane kazanie Dziewulskiego nosi tytuł „Prezerwatywa od powietrza Morowego”. Zostało ono wydane Krakowie w 1720 r. i nawiązywało do dżumy, która szerzyła się w Krakowie w latach 1707 – 1710. [13]
O książce:
Książka stanowi pojedyncze kazanie wygłoszone z okazji święta św. Dominika w dniu 4 sierpnia 1723 roku w krakowskim kościele ojców dominikanów pw. św. Trójcy. Kazanie jest dedykowane Wincentemu Pniewskiemu, a dedykacja rozpoczyna się od krótkiego VIII zwrotkowego wiersza na cześć rodu Pniewskich. Reprodukowany jest również bardzo oryginalny herb tego rodu. Autor będący franciszkaninem w swoim kazaniu podkreśla duchową jedność pomiędzy zakonami franciszkanów i dominikanów, podkreślając przez liczne biblijne przykłady, że nie ma nic lepszego i milszego Bogu jak żyć w zgodzie i współpracy. W treści kazania wyjaśnia dlaczego pies jest symbolem dominikanów. Autor bardzo dokładnie przedstawia cechy psa, aby później nawiązać do św. Dominika, który był: „dobrym sługą”, „stróżem owczarni pańskiej”, „gończym Jezusowym” oraz „pochodnią nauki” (wizja szczenięcia trzymającego w pysku pochodnię gorejącą na świat). Ciekawie brzmią niezwykłe opowieści o inteligencji psów czerpane z różnych źródeł. Z kolei temat „pochodni nauki i wiary” kaznodzieja rozwija na innych dominikanów i ich dzieł na całym świecie, podkreślając równocześnie dziedzictwo św. Dominika. Oczywiście przedstawiona jest również bliżej postać św. Dominika i okoliczności powołania zakonu dominikańskiego.
Kazanie jest stosunkowo długie ale koncepcja jego budowy i prowadzenia narracji są warte pochwały i warto się z nim zapoznać.
Naramowski Adam Ignacy (1686 – 1736), jezuita
Tytuł: „Sekret Poboznosci Z utajonych Cnot S S. Fundatorow Zakonnych Wyczerpniony a pod Skolligowanym Prześwietnych Domow Splendorem […]”
Wydanie: 1723 rok, Wilno.
Link do wersji online: https://polona.pl/preview/0d8b8920-9c84-4961-a31d-4f345ca8f365
Dotyczy: św. Dominika.
O autorze:
Adam Ignacy Naramowski herbu Łodzia (1686 – 1736) – jezuita, pisarz historyczny. Ukończył studia na Uniwersytecie Wileńskim jako doktor sztuk wyzwolonych i filozofii. [14] Po śmierci rodziców jego wychowaniem zajął się Stanisław Leszczyński, który był jego krewnym. Po ukończeniu kolegium jezuickiego w Poznaniu przez trzy lata studiował retorykę w kolegium jezuickim w Warszawie. Wówczas zdecydował się wstąpić do zakonu jezuitów, co uczynił w Wilnie 29 września 1705 roku. Po nowicjacie studiował na Akademii Wileńskiej, gdzie w latach 1707 – 1710 uczył się m.in. logiki, fizyki, metafizyki. W latach 1712 – 1716 odbył w Warszawie studia teologiczne, w czasie których przyjął święcenia kapłańskie. Dnia 27 sierpnia 1722 roku uzyskał stopień doktora Akademii Wileńskiej. [15]
O książce:
Jest to dość niecodzienna pozycja, gdyż zawiera kazania związane z fundatorami klasztorów, które działały na ziemiach Polski i Litwy na początku XVIII wieku. Początek książki zdobi cało stronnicowa rycina przedstawiająca herb rodziny Ogińskich oraz krótki utwór poetycki poświęcony fundatorom. Po wstępie, w którym autor dziękuje fundatorom, to jest Marcjanowi Michałowi Ogińskiemu oraz jego żonie Teresie Ogińskiej, kasztelanom witebskim, następuje seria kazań poświęconych następującym postaciom:
- Eliasz Prorok. Z Arabii jeszcze przed Chrystusem.
Zakon karmelitanów. - Św. Paweł Pustelnik. Żył około Roku Pańskiego 298.
Zakon paulinów. - Św. Bazyli. Rodem z Kapadocji. Żył około R.P. 350.
Zakon bazylianów. - Św. Augustyn. Rodem z Afryki. Żył około R.P. 430.
Zakon augustianów. - Św. Benedykt. Rodem z Włoch. Żył około R.P. 480.
Zakon benedyktynów. - Św. Romuald. Rodem z Włoch. Żył około R.P. 907.
Zakon kamedułów. - Św. Bruno. [Brunon z Kolonii] Rodem z Niemiec. Żył około R.P. 1070.
Zakon kartuzów. - Św. Norbert. Z Niemieskich i Francuskich granic. Żył około R.P. 1110.
Zakon norbertanów. - Św. Jan de Matha. Z Francji. Żył około R.P. 1160.
Zakon trynitarzy. - Św. Dominik. Z Hiszpanii. Żył około R.P. 1170.
Zakon kaznodziejski / Zakon dominikański. - Św. Franciszek Assyski. [Franciszek z Asyżu], z Włoskiej Krainy. Żył około R.P. 1182.
Zakon franciszkanów. - Św. Brygitta. [Brygida szwedzka]. Z Szwecji. Żyła około R.P. 1307.
Zakon brygidek. - Św. Kajetan. Z Włoskiej Ziemi. Żył około R.P. 1480
Zakon Kleryków Regularnych, potocznie: Teatynów. - Św. Ignacy de Lojola. [Loyola] Z Hiszpanii. Żył około R.P. 1491.
Zakon jezuitów. - Św. Jan Boży. Z Luzytanii. Żył około R.P. 1495.
Zakon bonifratrów. - Św. Teressa. [z Avilli] Z Hiszpanii. Żyła około R.P. 1515
Karmelitanki bose. - Św. Filip Neriusz. [Neri] Z Włoskiej Ziemi. Żył około R.P. 1515.
Oratorium (Salezjanie). - Św. Franciszek Salezy. Z Francuskiej Ziemi. Żył około R.P. 1567.
Zakon Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny, potocznie: Siostry Wizytki.
Od strony 204 rozpoczyna się kazanie poświęcone św. Dominikowi – „Na Dzień św. Dominika”. Kazanie rozpoczyna mocny apel autora o to aby w odpowiedni sposób święcić dzień święty. Święta są coraz częściej huczne, takie gdzie „najbardziej dzwonią kieliszki”, a jednocześnie „na duszy puste”. Myślą przewodnią kazania jest właśnie „święto”, które powinno być poświęcone Bogu, a nie doczesnym przyjemnością. Święta ma również według kaznodziei i sam Pan Bóg, kiedy zbawiana jest choć jedna dusza ludzka. Wtedy w Niebie panuje święto. W kazaniu liczne są odniesienia zarówno do historii jak i współczesności Rzeczypospolitej. Zachęcam do zapoznania się z treścią tego ciekawego kazania.
Niezależnie od ścisłego tematu opracowania zdecydowanie warto sięgnąć po tę pozycję, bowiem część świętych nie spotkamy w innych barokowych opracowaniach. Na pochwałę i uwagę zasługuje również koncept autora, aby kazania poświęcić ojcom założycielom zakonów.
Koniec Dodatku II – zawierającego wydania Kazań z lat 1700 – 1729. Zapraszam do lektury Dodatku III (1730-1772).
[1] Benedykt Zawadzki, https://pl.wikipedia.org/wiki/Benedykt_Zawadzki
[2] Kazimierz Panuś, „Żarliwy chwały Boskiej promotor – ks. Sebastian Jan Piskorski (1636–170)”, źródło: https://czasopisma.upjp2.edu.pl/poloniasacra/article/view/1786/1709
oraz
https://pl.wikipedia.org/wiki/Sebastian_Jan_Piskorski
https://ruj.uj.edu.pl/server/api/core/bitstreams/d2718535-14ae-4331-92f1-32ced5fb930d/content
[3] Michał Kurzej, „Depingere fas est : Sebastian Piskorski jako konceptor i prowizor”, dostęp: https://polona.pl/item-view/a73b3992-71b5-4a30-8ba9-acfdf51a8050?page=0
oraz
Michał Kurzej, „Ksiądz Sebastian Piskorski a sztuka i historia”, dostęp: https://www.academia.edu/7088121/Ksi%C4%85dz_Sebastian_Piskorski_a_sztuka_i_historia
[4] bene omnia fecit – zrobił wszystko dobrze; wszystko dobrze uczynił
[5] Anna Królikowska, „Profesorowie jezuickich seminariów nauczycielskich. Słownik biograficzny”.
[6] Link do książki: https://www.limis.lt/personalities/634157947
https://www.limis.lt/valuables/e/805412/634158190
[7] Kazimierz Panuś, Kaznodziejstwo Tom 2.
[8] https://www.estreicher.uj.edu.pl/staropolska/baza/wpis/?sort=nazwisko_imie&order=1&id=138459&offset=0&index=2
[9] pactum salis – przymierze, umowa soli.
[10] Piotr Stefaniak, „Jak płatki śniegu, opowieść o Pannach Dominikankach z Piotrkowa i św. Anny 1626-1869-2019”, ISBN 978-83-950194-4-9.
[11] Strona Fundacji Creare Aude https://www.creareaude.pl/projekty/wystawa-ocalic-od-zapomnienia/
[12] MAGDALENA KURAN Łódź, UŁ O PRZYKŁADACH ZASTOSOWANIA ALEGORYZMÓW REMEMORATYWNYCH W DWÓCH XVIII-WIECZNYCH KAZANIACH
[13] Patrycja Mierzyńska
Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie, „Motyw choroby i cierpienia w twórczości kaznodziejskiej Marcelego Dziewulskiego OFMConv.”
[14] https://pl.wikipedia.org/wiki/Adam_Ignacy_Naramowski
[15] Polskie Towarzystwo Historyczne. https://www.pth.net.pl/
[16] Mikołaj Popławski: https://pl.wikipedia.org/wiki/Miko%C5%82aj_Pop%C5%82awski
